آئين نامه حفاظتي تاسيسات و وسائل الكتريكي در كارگاهها


شماره 1759 9/8/41
تعريف
1 - كانال هاي سيمكشي برق
كليه مجاري كه از فلز - مصالح بنائي و يا مواد ديگر ساخته شده باشد و براي عبور هادي هاي الكتريكي بكار رود كانالهاي سيمكشي ناميده ميشوند.
2 - تابلوي برق
صفحات و يا گنجه هابي فلزي كه براي نصب وسائل قطع و وصل و حفاظت و كنترل مدارهاي الكتريكي بكارميرود تابلوي برق ناميده ميشود.
3 - تخته كليد
تخته كليد عبارتست از صفحات ساخته شده از فلز و يا مواد عايق كه در روي آنها فقط كليد و فيوز نصب شده باشد.
4 - سكوي عايق
سكوي عايق عبارتست از پله هاي ثابت و يا متحركي است كه در مقابل تابلوهاي برق قرار گرفته و بوسيله اي از زمين عايق شده باشد.
5 - اتصال زمين
اتصال زمين يعني وصل نمودن يك نقطه از بدنه وسائل و ماشين هاي الكتريكي بزميني كه الكتريسيته را خوب هدايت ميكند.
6 - اتصال موثر زمين
اتصال زمين وقتي موثر است كه مقاومت كليه اجزاء آن ( سيم زمين اتصاليها و زمين) كم باشد تا جريان را بخوبي بزمين هدايت نمايد.
7 - هادي
مقتولها - تسمه ها يا لوله هاي فلزي بدون روپوش يا باروپوش عايق كه براي انتقال جريان برق بكار ميرود هادي ناميده ميشود.
8 - اتصال كوتاه
Court Circuit اتصال كوتاه عبارتست از اتصال مستقيم دو هادي بيكديگر يا اتصال آنها بوسيله جسم هادي ديگري كه مقاومت بسيار ناچيز داشته باشد و در نتيجه شدت جريان مدار را بطور فوق العاده افزايش دهد.
9 - برق دار
مدارها و وسائل الكتريكي وقتي برق داراست كه به منبع جريان برق وصل شده باشند.
10 - قدرت قطع
قدرت قطع عبارتست از حداكثر مقدار ولت آمپريست كه وسائل قطع كننده در موقع اتصال كوتاه و انجام عمل قطع مدار بدون آسيب ديدن ميتواند تحمل كنند.
11 - كليد اطمينان
كليد اطمينان كليدبست كه در روي مدار قرار گرفته و مادام كه بحالت بسته ميباشد دسترسي بيك قسمت مورد نظر از مدار بهنگام برق دار بودن امكان نداشته باشد.
12 - فشار قوي ( ولتاژ قوي )
ولتاژ بيش از 2000 ولت متناوب نسبت بزمين را فشار قوي مينامند .
13 - اتصال
اتصال يعني جداكردن قسمتي از مدار از شبكه اصلي برق بطوريكه ديگر برق دار نباشد.
14 - كليد جداكننده
بكليدهاي تيغه اي اطلاق ميشود كه قسمتي از مدار را از شبكه اصلي از لحاظ الكتريكي قطع نمايد.
آئين نامه حفاظتي تاسيسات و وسائل الكتريكي در كارگاههاي
فصل اول
بخش اول - پيش گيريهاي عمومي
ماده 1 - تاسيسات و دستگاههاي الكتريكي بايد طوري ساخته و نصب و بهره برداري شود كه در حين كار از هر گونه خطرات ناشي از تماس يا هادي هاي برق دار و همچنين خطرات حريق مصون بماند.
ماده 2 - الف ) نوع وسائل تاسيسات الكتريكي بايد متناسب با ولتاژ خط و شرايط بهره برداري از آنها انتخاب شود.
ب - تمام وسائل تاسيسات الكتريكي بايد با استانداردي كه از طرف مقامات صلاحيتدار تعيين مي شود مطابقت داشته و علائم مشخصه آن واضح و آشكار باشد.
ماده 3 - نصب و تنظيم و مراقبت و آزمايش و تعميرات كليه تجهيزات تاسيسات الكتريكي فقط بايد بوسيله اشخاصيكه صلاحيت فني و تجربه آنان را مقامات صلاحيتدار تصديق كرده باشد انجام گردد.
ماده 4 - پس از آماده شدت تاسيسات الكتريكي و پس از هر گونه تغييرات اساسي و قبل از شروع بهره برداري بايد مقام صلاحيتداري ( غير از اجرا كننده كار) تاسيسات را بازديد نمايد و گواهي مربوط بكامل بودن حفاظت الكتريكي آن تاسيسات و اجازه شروع بكار با آنها را بدهد.
ماده 5 - كارفرما موظف است كتابچه اي حاوي كليه دستورها و مقررات حفاظتي مربوط بتاسيسات يا ماشينهاي الكتريكي مي باشند و يا كارگرانيكه مجبورند در مجاورت آنها كار كنند بگذارد.
بخش دوم جلوگيري از تماس با قطعات برق دار
ماده 6 - براي جلوگيري از تماس اشخاص يا اشياء با مدارها با وسائل الكتريكي برق دار متناوب كه اختلاف پتانسيل آنها نسبت بزمين از 50 ولت تجاوز ميكند و محصور ساختن آنها امكان پذير نيست بايد اين مدارها با وسائل را در مكانهائي بشرح زير نصب نمود.
الف - در اطاق ها و يا محطوطه هائيكه جز اشخاص صلاحيتدار شخص ديگري نتواند به آنجا وارد شود.
ب - در بالكن ها - گالريها يا روي سكوهاي بلنديكه دسترسي اشخاص عادي به آنها غيرممكن باشد.
ماده 7 - در جائيكه ترانسفورماتور يا خازن و يا ساير ادوات و سيمهاي لخت ناقل جريان برق روي ديوار ساختمانها نصب ميشود بايد فاصله محل نصب آنها را از پنجره ها يا روزنه هاي ديوار باندازه كافي انتخاب نمود تا از هر گونه خطر آتش سوزي و تماس تصادفي اشخاص از اين پنجره ها يا روزنه ها با آن وسايل جلوگيري شود.
تبصره - در موقع تعميرات و نقاشي و توسعه دادن ساختمانها كه كارگران مجبورند در مجاورت اينگونه ادوات برق دار كار كنند بايد براي محافظت كارگران از تماس تصادفي به آنها اقدامات احتياطي لازم بعمل آورد.
بخش سوم - فضاي كار
ماده 8 - وسائل و ماشينهاي الكتريكي كه در موقع برق داشتن احتياج بتنظيم و يا آزمايش دارند بايد طوري نصب شوند كه دسترسي به آنها راحت بوده و فضاي كار كافي با جاي پاي مطمئني در تمام نقاط لازم براي آزمايش و تنظيم پيش بيني شده باشد.
ماده 9 - كليدها و ساير وسائل الكتريكي شامل قطعات فلزي لخت برق دار تا 650 ولت متناوب يا مستقيم بايد طوري نصب شود كه ارتفاع فضاي كار حداقل دو متر و پانزده سانتيمتر ( 7 فوت) باشد تا دسترسي باين وسائل براي تنظيم و با آزمايش در موقع برق دار بودن بدون خطر باشد در اين موارد بايد عرض فضاي كار را باندازه هاي زير انتخاب نمود.
الف - براي فضاي كاريكه در يك سمت آن قطعات لخت برق دار وجود دارد 75 سانتيمتر ( سي اينچ)
ب - در جائيكه قطعات لخت برق دار در هر دو سمت فضاي كار وجود داشته باشد يك متر و سي پنج سانتيمتر ( پنجاه و چهار اينچ)
10 - از فضاي كار مجاور قطعات لخت برق دار نبايد جهت عبور و مرور استفاده كرد.
بخش 4 - كانالهاي سيمكشي برق
ماده 11 - مسير كانالها بايد حتي الامكان ساده باشد.
ماده 12 - الف - كليه سيمهاي برق بايد بطور مناسب عايق شده و محكم در كانال نصب شده باشد.
ب - سيمهاي برق بايد در كانالها طوري نصب گردد تا تعقيب مسير آنها و پيدا كردنشان آسان باشد.
ج - در ابتدا و انتهاي گالريهاي طويل زيرزميني و در صورت لزوم در فواصل مناسب بايد راه فراري پيش بيني شود.
بخش پنجم - دستگاههاي كنترل و مقاومتهاي الكتريكي
ماده 13 - در محلهائيكه گازهاي قابل اشتغال تهيه ميشود و يا بمصرف ميرسد و يا ايجاد ميگردد كليه كليدهاي اصلي فرمان دستگاه تنظيم موتورهاي الكتريكي - قطع كننده هاي الكتريكي - كليدهاي معمولي برق و وسائل تنظيم مقاومتهاي الكتريكي بايد در مكانهاي مجزا و پوشيده از مواد ضداحتراق نصب شود و دكمه هاي فرمان و كليدهاي كنترل مربوطه در خود كارگاهها و در محليكه دسترسي به آنها آسان باشد قرار گيرد.
بخش ششم تابلوهاي برق و تخته كليدها
ماده 14 - الف - تابلوهاي برق شامل كليدها و فيوزهاي توزيع جريان متناوب و كليدهاي قطع جريان با ولتاژ بيش از 50 ولت نسبت بزمين كه داراي قطعات فلزي لخت برق دار مي باشد بايد در محلهاي مخصوصي كه فقط اشخاص صلاحيتدار به آن دسترسي داشته باشند نصب شوند.
ب - كف اين محلها بايد با ماده عايق ساخته يا مفروش گردد و يا مقابل تابلوهاي مذكور سكوي عايقي قرار داده شود.
ج - تخته كليدهاي بمساحت كمتر از نيم متر مربع را ميتوان در محفظه هاي مخصوصي كه فقط اشخاص صلاحيتدار به آن دسترسي داشته باشند نصب نمود و در مقابل آنها سكوي عايق قرار داد.
بخش هفتم
موتورهاي الكتريكي
ماده 15 - موتورهاي الكتريكي كه در آن احتمال وقوع جرقه يا شعله باشد بايد حتي الامكان در اطاق مخصوص نصب گردند و در مواردي كه وجود مواد منفجره يا گاز و غبارهاي قابل اشتغال پيش بيني ميشود اين قبيل موتورها بايستي حتما در اطاق مخصوص نصب شوند.
ماده 16 - موتورهاي الكتريكي را نبايد زير كف كارگاههائيكه در آنها مايعات قابل اشتغال وجود دارد نصب نمود مگر آنكه ضد انفجار بودن موتورها از طرف مقامات صلاحيتدار تاييد شده باشد.
ماده 17 - موتورهاي الكتريكي بايد روي تكيه گاههاي خود محكم نصب شده باشد.
بخش هشتم
ترانسفورماتورها و خازنها
ماده 18 - ترانسفورماتورها و خازنها و وسائل الكتريكي ديگر كه مقدار روغن مخزن يا محفظه آنها بيش از 5000 ليتر ( 1320 گالن) باشد بايد :
الف - در خارج از محل كار نصب شود يا
ب- طوري در كنار چاه يا مجاري فاضل آب قرار گيرد كه تمام محتوي هر يك از مخازن آنها بتواند بسرعت داخل چاه يا مجاري فاضل آب گردد.
ماده 19 - خازنهاي اصلاح ضريب قدرت ( ) را در موارديكه احتمال خطري وجود دارد بايد:
الف - طوري نصب و كنترل نمود كه از خطر بارهاي پس ماند ( الكتريسيته ساكن) جلوگيري شود.
ب- اخطاريه اي دائر بوجود خازنها و متضمن احتياطهائي كه بايد قبل از دست زدن به آنها بعمل آورد در مجاورتشان نصب نمود.
ماده 20 - اطاقي كه ترانسفورماتورها يا خازنهاي الكتريكي روغن دار در آنها نصب شده باشد باندازه كافي تهويه شود و ديوارها و درهاي آن از ماده ضد حريق ساخته شده باشد .
ماده 21 - در نصب ترانسفورماتورهاي برق كه با هوا خنك ميشود و در داخل كارگاه قرار دارد بايد يكي از نكات سه گانه زير را رعايت نمود.
الف - فاصله ترانسفورماتور تا مواد قابل احتراق از 30 سانتيمتر ( 12 اينچ) كمتر نباشد.
ب- ترانسفورماتور بوسيله ديوارهائي كه از مواد غيرقابل استغال يا عايق حرارت ساخته شده از محيط قابل احتراق مجاور مجزي شده باشد.
ج- ولتاژ ترانسفورماتور از 650 ولت بيشتر نبوده و بغير از روزنه هاي تهويه منفذ ديگري نداشته باشد.
بخش نهم - باطريها
ماده 22 - باطريهاي الكتريكي ثابت با ولتاژ بيش از 50 ولت بايد در اطاق هاي مناسبي كه كفشان در مقابل اسيد مقاومت داشته و بمقدار كفايت تهويه شود قرار گيرد.
بخش دهم - هاديهاي قابل حمل
ماده 23 - به مدارهاي الكتريكي كه با ولتاژ متناوب بيش از 250 ولت نسبت به زمين كار مي كند هادي هاي قابل حمل و آويخته را بايد طوري وصل نمود كه غير از اشخاص فني صلاحيتدار ديگر آن به آن دسترسي نداشته باشند.
ماده 24 - در جائيكه به هاديهاي قابل حمل احتياج داشته باشند بايد به تعداد كافي در نقاط مناسب كه دسترسي به آنها امن و بي خطر باشد پريزهاي ثابتي قرار داد.
بخش يازدهم - علامت تشخيص
ماده 25 - مدارها و وسائل الكتريكي بايد بوسيله برچسبها يا وسائل مناسب ديگر مشخص گردد تا خطر بروز حادثه در اثر اشتباه كاهش يابد.
فصل دوم اتصال زمين
بخش اول
پوششهاي فلزي بدون برق
ماده 26 - پوشش كابلهاي الكتريكي - لوله هاي فلزي و ملحقات آنها و حفاظتهاي فلزي قسمتهاي بدون برق وسائل الكتريكي بايد بطور موثر بزمين وصل شود.
بخش دوم - سيمهاي تصال زمين
ماده 27 - مقاومت سيمهاي اتصال زمين بايسد كم بوده و مقطع آنها كافي باشد تا بتواند حداكثر جرياني را كه در نتيجه پارگي عايق وسائل الكتريكي ايجاد ميشود بدون خطر بزمين هدايت نمايد.
ب- چنانچه حداكثر جريانيكه از مدار يا هادي معيوب بزمين نفوذ ميكند براي بكار انداختن وسائل حفاظت مدار كافي نباشد بايد وسيله حفاظت مناسبي در مقابل عبور جريان بزمين پيش بيني شود تا در صورت عيب اتصال زمين تمام دستگاه يا لااقل مدار معيوب را از شبكه قطع نمايد.
ماده 28 - در جائيكه احتمال ميرود سيم اتصال زمين آسيب ببيند بايد آن را بطريق مكانيكي محافظت كرد.
بخشس سوم - وسائل الكتريكي قابل حمل
ماده 29 - در موارديكه از وسائل اكتريكي قابل حمل با قسمت هاي فلزي برهنه استفاده ميشود بايد پيش گيريهاي زير را بعمل آورد.
الف - بدنه فلزي برهنه وسائل الكتريكي كه با جريان متناوب يا مستقيم با ولتاژ بيش از 50 ولت نسبت بزمين كار ميكند بايد اتصال زمين خوب داشته باشد.
ب - ولتاژ بين هر هادي و زمين در جريان متناوب و يا مستقيم نبايد از 250 ولت تجاوز نمايد.
ج - در جائيكه نتوان اتصال زمين با شرائط مساعد ايجاد نمود بايد از ولتاژ كمتر از 50 ولت استفاده كرد.
د - در وسائل الكتريكي قابل حمل نبايد در محيط قابل اشتغال مورد استفاده قرار گيرد مگر آنكه از نوع ضد اشتغال يا اصولا بي خطر باشد.
بخش چهارم - اتصال دادن بزمين و قطع مدار در موقع تعميرات
ماده 30 - الف - وسائل و هادي هاي الكتريكي بايد داراي كليد هاي جداكننده باشد تا در موقع تنظيم و يا تعمير بتوان آنها را از منبع جريان جدا ساخت.
ب - اينگونه وسائل الكتريكي و هاديها را پس از جدا ساختن از منبع جريان بايد بزمين اتصال داد و در صورت لزوم اتصال كوتاه نمود .
فصل سوم - حفاظ قسمتهاي برق دار
بخش اول - پيش گيريهاي عمومي
ماده 31 - تمام قسمت هاي برق دار مدارها و وسائل الكتريكي كه با ولتاژ متناوب 50 ولت يا بيشتر نسبت بزمين كار ميكند در صورت امكان با محفظه ثابت يا سرپوش يا حفاظ هاي معمولي ديگر مجهز باشد مگر آنكه اين قسمتها طبق ماده 6 اين مقررات در محل جداگانه اي نصب شده باشد.
ماده 32 - الف ) محفظه ها و سرپوشها و حفاظ مدارها و وسائل برق دار بايد طوري ساخته شده باشد كه از خطر برق دارشدن و اتصال كوتاه جلوگيري نمايد و دسترسي بيخطر به هاديها و وسائل الكتريكي براي تنظيم يا تعمير آنها امكان پذير باشد.
ب - براي يانكه بتوان محفظه ها - سرپوشها و حفاظهاي قسمتهاي برق دار مدارها و وسائل الكتريكي را در موقع برق دار بودن باز و مجزي نمود بايد از مواد عايق باشند يا بطوري تعبيه شده باشد كه نتوان بسهولت با قسمت هاي برق دار تماس پيدا كرد.
ماده 33 - جلوي قسمت هاي فلزي برهنه مدارها و وسائل الكتريكي ( مانند تابلوهاي بزرگ برق) كه ولتاژ مستقيم يا متناوب آنها نسبت بزمين از 50 ولت بيشتر است و بايد ضمن آنكه برق دارند تنظيم يا كنترل شوند پيش بيني سكوي عايقي براي كارگران ضروري است. اين سكوي عايق بايد طوري قرار گيرد و ابعاد آن باندازه اي باشد كه كارگران قبل از ايستادن روي آن نتوانند بسهولت با قسمتهاي برهنه برق دار دسترسي پيدا كنند.
بخش دوم - هاديها
ماده 34 - سيمهاي برق جرثقيلها يا ساير هاديهائيكه نميتوان آنها را كاملا عايق كرد بايد طوري قرار گيرد يا محافظت شود كه احتمال تماس تصادفي با آن وجود نداشته باشد.
تبصره - انباشتن مواد و يا ايجاد هر نوع وضعيتي كه احتمال تماس افراد و اشياء را با سيم برق جرثقيل و ساير هاديهائيكه در ارتفاع زياد قرار دارند فراهم ميسازد ممنوع است و در صورت اضطرار بايستي اين قبيل قسمتها و هاديها بنحو مطمئن حفاظ شوند.
ماده 35 - هاديهاي الكتريكي كه با ولتاژ متناوب بيش از 50 ولت نسبت بزمين كار ميكند باستثناي آنهائيكه در ماده بالا شرح داده شد بايد بوسيله پوشش لاستيكي - كتاني آسيستي - كاغذي يا مواد ديگر مناسب با ولتاژ كار و شرائط جوي موجود ( درجه حرارت - ميزان رطوبت و غيره ) عايق شود و بعلاوه در زره هاي كابل يا لوله هاي فلزي و يا مجاري ديگر محصور گردد تا به هاديها و روپوش آنها يا تكيه گاهشان آسيبي نرسد.
بخش سوم فيوزها - كليدهاي خودكار - كليدهاي معمولي
ماده 36 - كليدهاي خودكار و كليدهاي معمولي و انواع فيوزهاي برق بايد كاملا محصور باشد مگر آنكه روي تابلوئي كه فقط اشخاص صلاحيتدار به آن داشته باشند نصب شود.
تبصره - قدرت قطع فيوزها و كليدهاي خودكار بايد باندازه كفايت باشد تا از هر نوع خطري جلوگيري شود.
ماده 37 - فيوزهاي الكتريكي متجاوز از 20 آمپر كه در مدار هاي بيش از 110 ولت جريان متناوب يا مستقيم قرار ميگيرد بايد در محفظه اي نصب و بوسيله يك يا چند كليد اطمينان بترتيب زير كنترل شوند.
الف - بدون آنكه كليد يا كليدها در حالت قطع قرار گيرد بازشدن محفظه امكان نداشته باشد.
ب - قبل از بسته شدن سرپوش محفظه فيوز نتوان كليد برق را وصل نمود.
تبصره - در موارديكه ساختمان فيوزها و اتصاليهاي طوري باشد كه هنگام بازبودن محفظه فلزات برهنه برق دار در دسترس نباشد بكليد اطمينان نيازي نيست.
ماده 38 - فيوز هاي الكتريكي كه روي تابلوهاي برق نصب ميشوند بايد طوري ساخته شده باشند كه تماس اشخاص با قسمت برق دار ممكن نباشد و بترتيب زير نصب شوند.
الف - قبل از دسترسي پيدا كردن بفيوز جريان برق خودبخود قطع شود.
ب - بوسيله كليدي بتوان جريان برق را قبل از فيوز قطع نمود.
ج - بوسيله ابزار عايق مناسبي بفيوز دسترسي پيدا كرد.
ماده 39 - كليدهاي معمولي يا خودكار بايد طوري ساخته شود كه بتوان آنها را از خارج محفظه بكار انداخت.
ماده 40 - كليدهاي معمولي يا خودكار مدارها يا ماشينها بايد داراي قفل مخصوصي باشند كه وقتي اشخاص روي مدار مشغول كار ميباشند كليد را در وضع باز نگاهدارد.
ماده 41 - كليدهاي چاقوئي يك طرفه كه بسمت بالا باز ميشود بايد داراي مانعي باشد كه از بسته شدن آنها در اثر نيروي ثقل جلوگيري نمايد و همچنين كليدهاي الكتريكي چاقوئي يكطرفه يا دو طرفه كه بوضع افقي باز ميشود بايد طوري قرار گيرد كه از بسته شدن تصادفي آنها جلوگيري شود.
ماده 42 - كليدهاي اطمينان الكتريكي بايد پس از گذشتن مدت مقرر ضمانت آنها تعويض گردد. اينگونه كليدها بايد بلاواسطه و بطريقي كار كند كه عمل و وصل آنها تابع نيروي فنر باشد.
ماده 43 - دسته ها و اهرمهاي كليدهاي خودكار كه ناگهاني و سريع حركت ميكند بايد داراي حفاظتي باشد تا در حين عمل به اشخاص مجاور خود اصابت نكرد و به آنان آسيبي نرساند.
بخش چهارم - وسائل فرمان
ماده 44 - وسائل فرمان الكتريكي كه با ولتاژ متناوب 50 ولت يا بيشتر نسبت بزمين كار ميكند بايد براي جلوگيري از تماس تصادفي با قسمتهاي برق دار بيكي از طرق زير محافظت شده باشد.
الف - محفظه هاي كامل ثابتي كه قسمت هاي لخت آنها را بپوشاند.
ب - محفظه هائيكه با درها و سرپوشهاي مطمئن بسته ميشود و فقط اشخاص صلاحيتدار ميتوانند آنها را باز كنند.
ج - در مكان هائي طبق شرايط ماده 6 اين آئين نامه نصب شود.
ماده 45 - وسائل فرمان الكتريكي دستي بايد از خارج محفظه آنها بكار بيفتد و براي جلوگيري از بكار افتادن تصادفي آنها در موقع كاركردن با مدار با اسباب الكتريكي يكي از پيشگيري هاي زير بعمل آيد.
الف - دسته هاي بكار انداختن بايد قابل جداشدن باشد و هيچگاه بدستگاه متصل نباشد تا از خطرات بكار افتادن تصادفي جلوگيري شود.
ج - علامت خطر و ذكر نوع كاري كه با وسائل فرمان مزبور انجام داده ميشود روي آنها نصب گردد تا اشخاص متفرقه را متوجه خطر نمايد.
بخش پنجم - تابلوها و تخته كليدها
ماده 46 - تابلوها و صفحه كليدهاي كنترل موتورهاي الكتريكي بايد طوري ساخته شده باشد كه تمام قسمتهاي برق دار آن در محفظههاي قفل شده قرار گيرد.
ماده 47 - تابلوها و صفحه كليدهاي الكتريكي كه در كارگاهها قرار گرفته يا بطريق ديگري در دسترس كارگران ميباشد بايد:
اولاَ - بوسيله محفظهها يا حفاظهاي معمولي ماشينها محصور باشد و در هر حال درهاي قفل دار داشته باشد تا اشخاص بيصلاحيت نتوانند به آنها دسترسي پيدا كنند و ثانياَ در پيرامون آنها فرشها يا سكوهاي عايق پيش بيني شده باشد.
ماده 48 - قسمتهاي برق دار تابلوها و صفحه كليد هاي برق كه در حال عادي مجزي و محفوظ ميباشند و گاه گاه ضمن برق دار بودن بتنظيم يا تعمير احتياج دارند بايد بطريق نصب شده باشند كه براي حفاظت كامل كارگران از تماس يا قسمت هاي مجاور بتواند روي آنها پوششها با سپرهاي قابل حمل مناسبي قرار داد.
ماده 49 - وضع و ترتيب عمومي تابلوهاي اصلي براي ولتاژ متناوب يا مستقيم كه از 650 ولت تجاوز نمينمايد بايد بشرح زير باشد.
الف - قسمت هائيكه احتمالا بتنظيم يا دستكاري احتياج دارند بسهولت در دسترس باشد.
ب - مسير هر هادي را در صورت لزوم بتوان به آساني تعقيب كرد.
ج - هادي هائيكه متعلق به شبكه هاي مختلف ميباشند بايد طوري از هم مجزا شوند كه بسهولت بتوان آنها را تشخيص داد.
د - تمام فرمانهاي دستي بايستي از جلوي تابلو بكار افتد.
ه - اسبابهاي اندازه گيري و علائم و اخبار كه براي كنترل دائمي دستگاه لازم است بايستي از جلوي تابلو ديده شود.
ماده 50 - در تابلوهائيكه براي كنترل ولتاژهاي متناوب با مستقيم متجاوز از 650 ولت بكار ميرود بايد نكات زير رعايت شود.
الف - محفظه هاي فلزي تمام آلاتيكه با ولتاژ قوي كار ميكند بايد يا بزمين متصل شود يا كاملا در جعبه هاي عايق مناسب و محكم محصور گردد.
ب- تمام دسته هاي فلزي و كليه وسايل فلزي براي بكارانداختن كليدها بايد بطور موثر بزمين وصل شود.
ماده 51 - در مواقعي كه مي خواهند با تابلوي برق ولتاژ قوي كار كنند تمام تابلو بايد از مدار جريان خارج شود در صورتيكه تابلو داراي چند قسمت مجزي باشد كه بتوان آنها را بوسائلي از لحاظ الكتريكي از يكديگر جدا ساخت ممكن است فقط قسمت مربوطه را از مدار جريان خارج نمود.
بخش ششم - موتورهاي الكتريكي
ماده 52-0 موتورهاي الكتريكي كه با ولتاژ متناوب بيش از 230 ولت نسبت بزمين كار ميكند بايد با حصار دائمي يا حفاظهاي مناسب ديگر طوري محفوظ شود كه از برخورد تصادفي اشخاص يا اشياء هادي بقسمتهاي برق دار آنها جلوگيري نمايد مگر آنكه اين موتورها از نوع كاملا بسته باشد يا در موتور خانه هاي مخصوص و يا روي سكوئي بارتفاع حداقل سه متر از زمين با سطح كارگاه نصب شده باشد.
ماده 53 - موتورهائيكه مستقيما در خارج از پايه هاي ماشينها نصب شده يا موتورهائيكه در معرض خطرات روغن يا رطوبت فوق العاده يا بخار يا مواد زيان آور ديگر قرار ميگيرد بايد داراي پوشش يا حفاظ مناسبي باشد تا قسمتهاي برهنه برق دار و عايق هادي هاي آن محافظت شود.
بخش هفتم - باطريها
ماده 54 - در موقع نصب دائم باطريهاي الكتريكي در اطاقهائيكه براي مقاصد ديگر نيز مورد استفاده قرار ميگيرد بايد اقدامات زير را بعمل آورد.
الف - نصب حفاظ مناسب براي باطريها
ب - تهويه محل باطريها براي جلوگيري از جمع شدن گازها
ماده 55 - اكومولاتورها بايد روي پايه عايق نصب شود مگر در مورديكه ظرف آنها از جسم عايقي مانند شيشه با كليت و غيره ساخته شده باشد.
بخش هشتم - هاديها و لامپهاي قابل حمل
ماده 56 - هاديهاي الكتريكي قابل حمل و قابل انعطاف هر جا كه احتمال آسيب ديدن آنها ميرود بايد
الف - پوششي از لاستيك يا پلاستيك با دوام و در صورت لزوم علاوه بر آن زره محافظ ديگري از فلز قابل انعطاف داشته باشد.
ب - تمام قسمتها مخصوصا محل اتصال سيمها و دو شاخه ها و پريز و غيره بطرز صحيح نگهداري شود.
ماده 57 - سرپيچ لامپهاي الكتريكي بايد طوري ساخته شده باشد كه قبل از بازشدن كامل لامپ هيچيك از قسمتهاي برق دار آشكار نگردد.
ماده 58 - استعمال لامپهاي الكتريكي قابل حمل ( دوره گرد) فقط در جاهائي كه پيش بيني روشنائي كافي ثابت و دائمي امكان پذير نباشد با رعايت شرايط زير مجاز است.
الف - سرپيچها يا لامپ داراي حفاظ محكمي باشد كه از تمام قسمتهاي برق دار كاملا عايق شده باشد.
ب - ولتاژ لامپها براي شرايط مخصوص كاري كه بايد انجام گيرد مناسب و بي خطر باشد.
بخش نهم - ابزارهاي دستي
ماده 59 - انبردستها و آچارپيچ گوشتي ها و فيوز كش ها و ابزارهاي دستي مشابهي كه در كارهاي برقي مورد استفاده قرار ميگيرد بايد داراي عايق مناسب باشد.
ماده 60 - دسته روغندان و پاك كن و برسها و ساير ابزارهاي نظافت كه در پيرامون اسبابهاي الكتريكي مورد استفاده واقع ميشود بايد از اجسام غيرهادي ساخته شده باشد.
بخش دهم - ماشينهاي جوشكاري و برش برقي
ماده 61 - ديناموها و يكسو كننده ها (Redresseur) و ترانسفورماتورهائيكه براي جوشكاري يا بريدن فلزات بكار ميرود و همچنين تمام قسمتهاي حامل جريان آنها بايد در مقابل برخورد تصادفي با قسمتهاي برق دار برهنه محافظت شده باشد.
ماده 62 - شكافهاي تهويه ترانسفورماتورها بايد طوري ساخته شود كه از ميان آنها بهيچيك از قسمتهاي برق دار ترانسفورماتور امكان دسترسي نباشد.
ماده 63 - الف - محفظه يا بدنه هاي فلزي ماشينها و ترانسفورماتور هاي جوشكاري بايد بطور موثر بزمين وصل شده باشد.
ب- در جائيكه در اثر اتصال يك سيم مدار جوشكاري بمحفظه ماشين يا ترانسفورماتور جوشكاري احتمال ايجاد جريانهاي پراكنده خطرناكي باشد بايد اتصال زمين مدار جوشكاري فقط در نقطه كار انجام گيرد.
بخش يازدهم - وسائل جوشكاري دستي برقي
ماده 64 - محل اتصال كابلهاي مدار جوشكاري بماشين بايد بدقت عايق شده باشد.
ماده 65 - دسته انبر الكترود بايد كاملا عايق باشد.
ماده 66 - انبرهاي الكترود بايد با سپرهائي براي محافظت دست جوشكار در مقابل حرارت شعله مجهز باشد.
بخش دوازدهم - ماشينهاي جوشكاري با مقاومت الكتريكي
ماده 67 - در ماشينهاي جوشكاري با مقاومت الكتريكي تمام قسمتهاي حامل جريان باستثناء گيره هاي جوشكاري بايد كاملا محفوظ باشد.
ماده 68 - ماشينهاي جوشكاري با مقاومت الكتريكي بايد با كليدهاي قطع مدار كه در نزديك يا روي ماشين ها نصب شده مجهز باشد.
ماده 69 - اتصال هاديهاي حامل جريان بايد بطور مطمئن با پيچ و مهره انجام گيرد و جز در مدارهاي كنترل نبايد از دو شاخه استفاده كرد.
ماده 70 - ماشينهاي جوشكاري با مقاومت الكتريكي كه خود كار يا نيمه خودكار است بايد طوري با حفاظ با وسائل قطع كننده با دو دست مجهز باشد كه پس از راه افتادن ماشين دست كارگر بمنطقه خطر نرسد.
بخش سيزدهم - احتياطهاي لازم در موقع كار با وسائل و ادوات برقي
ماده 71 - كليه هاديها با وسائل الكتريكي مدار را هميشه بايد برق دار تصور نمود مگر آنكه بيقين بدانند كه برق آنها قطع شده است.
ماده 72 - الف - كاركردن روي مدارها با وسائل الكتريكي برق دار كه ولتاژ متناوب يا مستقيم آنها نسبت بزمين از 250 ولت بيشتر است مجاز نيست.
ب- هنگام كاركردن روي مدارهاي جريان متناوب يا مستقيم با ولتاژ كمتر از 250 ولت نسبت بزمين بايد بوسيله بكاربردن ابزارهاي عايق شده - دستكشها - فرشها - پرده ها و يا وسائل حفاظتي ديگر احتياطهاي لازم در مقابل برق زدگي يا اتصال كوتاه بعمل آورد.
ج - كارگراني كه روي مدارهاي برق دار بشرح بالا كار ميكنند در تمام مدت كار بايد بوسيله شخص صلاحيتدار ديگري مراقبت شوند .
ماده 73 - هنگام كاركردن روي هايهاي برهنه برق دار يا انجام كار در مجاورت آنها بايد هادي هاي مزبور را بوسيله حائل هاي دائمي يا موقتي از جنس مواد عايق محافظت نمود تا از اتصال كوتاه تصادفي جلوگيري شود.
فصل چهارم وسائل آتش نشاني و حفاظت فردي
بخش اول - وسائل آتش نشاني
ماده 74 - وسائل آتش نشاني قابل حمل براي خاموش كردن حريقهائي كه در آنها وسائل الكتريكي برق دار وجود دارد بايستي داراي مشخصات زير باشد.
الف - محتوي دستگاه آتش نشاني بايد از نوع گازكربنيك يا پودر خشك و يا هر نوع ماده غيرهادي و غيرسمي باشد كه هيچگونه خطري براي كسانيكه آن را بكار ميبرند نداشته باشد.
ب - وسيله آتش نشاني بايد داراي علائم آشكار بوده و در محل مناسبي نزديك تاسيسات برقي قرار گرفته باشد.
ج - وسيله آتش نشاني بايد در جائي نصب شود كه شرايط محيط از قبيل حرارات - برودت و رطوبت باعث اختلال كار دستگاه نشود.
ماده 75 - استعمال هر نوع وسيله آتش نشاني كه جهش پيوسته اي از آب يا مايع هادي ديگر از آن خارج ميشود برا يخاموش كردن حريقهائي كه در بين آنها وسائل الكتريكي برق دار باشد با دست ممنوع است.
بخش دوم - وسائل حفاظت فردي
ماده 76 - كارگران در موقع كاركردن با وسائل و مدارهاي الكتريكي برق دار يا انجام كار در مجاور آنها بايد نكات زير را رعايت نمايند.
الف - لباس مناسبي بپوشند كه اجزاء فلزي نداشته باشد.
ب- از حمل اشياء فلزي غيرضروري مانند انگشتر - كليد - زنجير ساعت و يا ماسكهاي فلزي و همچنين اشياء قابل اشتعال مانند ماسكهاي سلولوئيدي و غيره خودداري نمايند.
ج - با وسائل حفاظت مناسب طبق شرايط و مقررات آئين نامه حفاظت انفرادي مجهز بوده و آنها را مورد استفاده قرار دهند.
د - وسائل و ابزارهاي فلزي را طوري حمل كنند كه از افتادن آنها جلوگيري شود.
فصل پنجم - الكتريسيته ساكن
بخش اول - پيشگيريهاي عمومي
ماده 77 - براي جلوگيري از خطر اشتغال در اثر جرقه هاي ناشي از الكتريسيته ساكن در محيطهاي مساعد براي اشتغال بايد پيشگيري هاي زير را بعمل آورد.
الف - رطوبت نسبي هوا را نبايد كمتر از 50 درصد ( درجه هيدرومتريك ) نگهداشته و براي اين منظور بهتر است از وسائل كنترل خود كار استفاده شود.
ب- بارهاي الكتريكي را كه ممكن است روي اجسام فلزي جمع شوند بايد بطريق زير بزمين هدايت كرد.
1 - بوسيله سيمهاي اتصال زمين كه مستقيما و يا از راه مقاومتي بزمين وصل شده باشد و يا
2 - بوسيله كائوچو و يا مواد مشابه آن كه مقاومت مخصوص آن حداقل 100000 اهم سانتي متر باشد.
بخش دوم - محورها - چرخ تسمه ها - تسمه ها
ماده 78 - چنانچه در اثر اصطكاك تسمه روي فلكه ها بارهاي الكتريسيته ساكن خطرناكي انباشته شود بايد هم محور ترانسميسيون و هم ياتاقانهاي آن را بزمين وصل نمود.
ماده 79 - براي جلوگيري از انباشته شدن بارهاي الكتريكي ساكن در جاهائيكه تسمه از چرخ جدا ميشود و احتمال جرقه زدن وجود دارد بايد بوسيله شاخه هاي فلزي كه بزمين وصل شده اند بارهاي الكتريكي ساكن را بزمين هدايت كرد.
بخش سوم - مايعات و گردهاي قابل اشتغال
ماده 80 - در جاهائيكه مايعات از مخزنهاي ذخيره به تانكرها يا باركشها انتقال داده ميشود بايد بدنه فلزي مخزن ذخيره به بدنه فلزي تانكر يا باركش وصل شود و در صورتيكه چرخهاي باركش لاستيكي باشد بدنه باركش را نيز بايد بزمين متصل نمود.
ماده 81 - الف - در جائيكه گردهاي بسيار نرم بوسيله دستگاههاي هوائي (پنومائيك) كه قسمتهاي فلزي دارد انتقال داده ميشود بايستي قسمتهاي فلزي در طول تمام مسير انتقال گرد از نظر هدايت الكتريكي بيكديگر بزمين وصل شود.
ب - در جائيكه با گردهاي نرم آلومينيوم يا مانيزيوم كار ميكنند بايد بوسيله يابنده (دتكتور) يا ابزارهاي مناسب ديگري محل انباشته شدن بارهاي الكتريسيته ساكن را پيدا كرد.
ماده 82 - در جائيكه خطرات مخصوص مربوط به استعمال مواد منفجره يا چاشني هاي حساس وجود دارد بايد كفشهاي مخصوص ضد الكتريسيته ساكن و ماسكهاي محافظ صورت بكار برد.
بخش چهارم - وسائل دفع و خنثي كردن الكتريسيته ساكن يا راديو اكتيو
ماده 83 - در جائيكه انباشته شدن بارهاي الكتريسيته ساكن احتمال خطر دارد و اقدامات مشروحه در مواد 76 تا 82 مقررات اين فصل براي رفع خطر موثر يا عملي نيست بايد از وسائل دفع و خنثي كردن الكتريسيته ساكن استفاده كرد و اين وسائل بايد طوري ساخته و نصب شده باشد تا از بروز جرقه آتش افروز جلوگيري نمايد.
ماده 84 - وسائل راديوآكتيو كه براي از بين بردن بارهاي الكتريسيته ساكن مورد استفاده قرار ميگيرد بايد طوري ساخته و محفوظ و نصب شده باشد كه تشعشع راديو آكتيو بكارگران صدمه اي نرساند.
بخش پنجم - رنگ پاشي باپيستوله
ماده 85 - در رنگ پاشي باپيستوله بايد كليه اشياء فلزي كه رنگ يا لعاب به آنها پاشيده ميشود و همچنين قسمت هاي فلزي از قبيل اطاقك غرفه مخزن رنگ و وسائل تهويه را بزمين وصل كرد.
ماده 86 - پيستوله رنگ پاشي بايد بوسيله مفتول فلزي يا بوسائل مناسب ديگر بزمين وصول شود.
فصل ششم تاسيسات و ادوات الكتريكي در محيط هاي قابل اشتعال و انفجار
بخش اول - پيشگيريهاي عمومي
ماده 87 - در مكانهائيكه خطر انفجار مخلوطهاي گاز و يا بخار قابل اشتعال وجود دارد نبايد دستگاهها و ادوات الكتريكي را قرار داد مگر اينكه ساختمان آنها طوري باشد كه در مقابل خطر انفجار و اشتعال حفاظت شده باشد.
ماده 88 - دستگاهها و وسائل الكتريكي وقتي در مقابل خطر انفجار و اشتعال حفاظت شده كه شامل يكي از مشخصات زير باشد.
الف - از نوع ضد انفجار ( ضد اشتغال) باشد يا
ب - دائما تحت فشار هواي پاكي كه فشار آن اندكي بيش از هواي محيط خود باشد قرار گيرد.
ج - يا با گاز بي اثري كه فشار آن اندكي از فشار هواي محيط آن بيشتر است پرشده باشد.
د - طرح و ساختمان آن كاملا بيخطر باشد يعني انرژي مدار آن ها باندازه اي باشد كه جرقه آتش افروز توليد ننمايد.
ه - مصنوعا تهويه شود.
و - ساختمان آن نوعي باشد كه صلاحيتدار استفاده از آن را براي آن وضع خاص مورد تائيد قرار دهد.
بخش دوم - موتورهاي الكتريكي
ماده 89 - الكتروموتورهائي كه در كارگاههاي محتوي گازهاي قابل اشتعال و يا انفجار يا غبارهاي قابل اشتعال نصب ميشود بايد از نوع ضد انفجار و ضد اشتغال باشد.
بخش سوم - دستگاههاي ضد انفجار (ضداشتعال)
ماده 90 - دستگاههاي الكتريكي ضدانفجار بايد طوري ساخته شده باشد كه بكاربردن آنها در محيط خطرناك مورد بحث در اين فصل از طرف مقام صلاحيتدار گواهي شده باشد و بعداز هيچگونه تغييري كه موجب اختلال در وضع حفاظتي اوليه آنها ميشود نبايد داده شود.
ماده 91 - هاديهاي ناقل جريان برق بدستگاههاي ضدانفجار بايد در لوله هاي فولادي كه بهم پيچ شده باشد قرار داده شود يا از نوع كابلهاي بارزه فولادي يا كابلهاي با روپوش فلزي و عايق معدني باشد و اينها هاديها را بايد طوري بدستگاه وصل كرد كه خاصيت ضدانفجار آن را حفظ نمايند.
بخش چهارم - سيمكشي داخل لوله
ماده 92 - در جائيكه لوله اي حافظ هاديهاي الكتريك از محيط بي خطر به محيط خطرناك ميرود بايد در نقطه اي كه لوله وارد منطقه خطرناك ميشود جعبه هاي مخصوص ضدانفجار مسدود كننده قرارداد و در محل اتصال لوله هائي كه قطرشان بيشتر از 25 ميليمتر
(يك اينچ) باشد و همچنين بين سركابلها و دستگاههاي الكتريكي بايد جعبه ضدانفجار مسدود كننده قرار داد مگر آنكه ضد انفجار بودن مجموعه كابلها جداگانه از طرف مقامات صلاحيتدار تاييد شده باشد.
ماده 93 - شعاع قوسي لوله ها بايد اقلاسه برابر قطر آنها باشد.
بخش پنجم - كابلهاي زره دار
ماده 94 - در جائيكه احتمال آسيبهاي مكانيكي ميرود كابلها بايد زره دار باشد.
ماده 95 - در جائيكه طول زيادي از كابلهاي با عايق كاغذي آغشته بروغن بحالت قائم قرار ميگيرد بايد تدابير لازم بكار برد تا روغن آنها خارج نگردد.
ماده 96 - محفظه فلزي دستگاههاي برقي و يا ادوات ضدانفجار بايد بوسيله لحيم كاري - پيچ و مهره و يا بستهاي مناسب بيكديگر و به علاف فلزي كابل متصل گردد تا پيوستگي الكتريكي آنها تامين شود.
بخش ششم - كابلهاي زره دار با عايق معدني
ماده 97 - وسيله اتصال كابل هاي فوق بايد طوري باشد كه ضد انفجار بوده و از نفوذ رطوبت بعايق كابل جلوگيري نمايد.
بخش هفتم - سيم ها و كابلها
ماده 98 - غلاف فلزي خارجي عايق نشده كابلها نبايد بعنوان هادي جريان اصلي مورد استفاده قرار گيرد.
ماده 99 - در جائيكه كابلهاي باغلاف فلزي از روي قسمتهاي فلزي ساختمانها يا اسكلتهاي فلزي عبور ميكند بايد داراي تكيه گاههاي عايق باشد و يا محكم به آن قسمتهاي فلزي وصل شده باشد.
بخش هشتم - دستگاههاي ضدانفجار تحت فشار
ماده 100 - دستگاه تحت فشار بايد در تمام مدتيكه بمنبع انرژي الكتريكي وصل است در معرض فشار هواي پاك يا گاز بي اثر كه ميزان فشار آن هميشه ثابت و بيش از هواي محيط دستگاه باشد قرار گيرد.
ماده 101 - در اين نوع دستگاهها وسائل مناسبي بايد پيش بيني شود تا در صورت كاهش فشار هواي دستگاه جريان برق آن را قطع كند.
ماده 102 - اين دستگاهها بايستي با فشار سنج دقيقي مجهز باشد كه هميشه فشار حقيقي هواي پاك يا گاز بي اثر داخل آنها را نشان دهد.
بخش نهم - دستگاههاي بي خطر
ماده 103 - خصوصيات فني مدار اين دستگاهها بايد از طرف مقام صلاحيتدار مورد آزمايش قرار گرفته و بيخطر بودن آنها براي محيط مورد نظر تاييد شده باشد.
ماده 104- مدارها و دستگاههاي بيخطر نبايد پس از نصب و بازديد و گواهي مقام آزمايش كننده صلاحيتدار تغيير داده شود و اينگونه مدارها بايد از ساير مدارها از لحاظ الكتريكي مجزا باشد.
بخش دهم - تهويه مصنوعي
ماده 105 - موتورهاي بزرگ و دستگاههائي كه طبق مواد مذكور در اين فصل حفاظت نشده بايد از نوع موتورها و دستگاههاي بسته باشد. عمل تهويه آنها با مقدار كافي هواي پاك و تازه كه با فشار بداخل آن وارد و بوسيله لوله هاي خرطومي يا معمولي خارج ميشود انجام گيرد.
سيمهاي هوائي
ماده 106 - از سيم هاي لخت هوائي فقط تا منطقه خطر ميتوان استفاده كرد و انتهاي آنها قبل از رسيدن بمنطقه خطر بايد با وسائل مخصوص حفاظتي موثر در مقابل اضافه ولتاژ (سورتانسيون) مجهز باشد.
ماده 107 - در جائي كه براي ادامه شبكه برق دو حوزه خطر از كابلهاي زره دار و يا با غلاف فلزي استفاده ميشود بايد غلاف فلزي يا زره كابلها از لحاظ الكتريكي بيكديگر مربوط و كاملا بزمين وصل شده باشد.
ماده 108 - تمام كابلهاي برق و حتي كابلهاي مخابرات زيرزميني بايد در عمق بيش از 50 سانتي متر (20 اينچ) زيرزمين قرار داده شود تا در مقابل آسيبهاي مكانيكي اتفاقي محفوظ باشد.
بخش دوازدهم - انفصال
ماده 109 - ساختمان و نصب تمام ادوات الكتريكي كه احتياج بمراقبت و تعميرات مكرر دارند بايد طوري باشد كه در موقع لزوم بتوان به آساني آنها را از مدار الكتريكي جدا كرد.
ماده 110 - در جائيكه كليدهاي جدا كننده بلاواسطه مجاور دستگاهي كه به آ، جريان ميدهد قرار نگرفته باشد بايد هنگام بازبودن دستگاه در محيط قابل اشتعال براي معاينه و يا تعمير اقدامات احتياطي بمنظور جلوگيري از اتصال شبكه بدستگاه اتخاذ گردد.
ماده 111 - هر كليد جداكننده بايد داراي پلاك معرف دستگاهيكه به آ، جريان ميدهد باشد.
بخش سيزدهم - فيوزها
ماده 112 - فيوزها را بايد در خارج محيط قرار داد و در صورتيكه اين امر امكان نداشتاه باشد بايد آنها محفظه هاي بسته ضدانفجار پيش بيني كرد و در اين محفظه ها بايد فقط وقتي باز شود كه فيوزها از مدار جريان قطع شده باشد.
بخش چهاردهم بازرسي و نگهداري وسائل و ادوات الكتريكي
ماده 113 - تمام ادوات الكتريكي بانضمام وسائل روشنائي برقي بايد بدقت مراقبت و نگهداري شود و حداقل هر 12 ماه يكمرتبه بوسيله اشخاص فني صلاحيتدار بازرسي شود.
بخش پانزدهم - روشنائي برقي
ماده 114 - روشنائي محيط قابل اشتعال بايد بوسيله لامپهاي الكتريكي نصب شده در خارج از آ، محيط تامين گردد مگر آنكه بيخطر بودن آن وسائل بتصويب مقامات صلاحيتدار رسيده باشد.
بخش شانزدهم - الكتريسيته ساكن
ماده 115 - تمام ديوارها - سقفها و وسائل فلزي و بدنه ماشين آلات بايد بطور موثر بزمين اتصال داده شده باشد.
ماده 116 - در محلي از كارگاه كه مايعات قابل اشتعال توليد ميشود بايد ميزان رطوبت هوا را بيش از 50 درصد نگهداشت.
فصل هفتم
حفاظت ادوات الكتريكي در محلهائيكه در آنجا خطر انفجار غبار هاي غيرآلي مانند گرد آلومينيوم - منيزيوم و ساير گردهاي غيرآلي قابل اشتعال توليد ميشود يا بمصرف ميرسد.
بخش اول - وسائل كنترل الكتريكي
ماده 117 - كليدها و وسائل بكار انداختن موتورها - فيوزها و تمام دستگاههاي خودكار و وسائل مشابه آنها بايد خارج از حوزه خطر قرار گيرد.
ماده 118 - ساختمان وسائل فرمان براي راه انداختن و متوقف ساختن موتورها بايد طوري باشد كه غبار در آ، نفوذ نكند - هر جا كه استفاده از اين نوع ساختمان مقدور نباشد بايد فرمانها در محفظه هاي ضدانفجار قرار گيرد.
بخش دوم - موتورهاي الكتريكي
ماده 119 - ساختمان موتورهاي الكتريكي بايد طوري باشد كه غبار در آنها نفوذ نكند هر جا كه استفاده از اين نوع موتورها مقدور نباشد بايد موتورها در محفظه هاي ضدانفجار قرار گيرد.
بخش سوم - بخاريهاي برقي گ
ماده 120 - ساختمان بخاريهاي برقي كه در اين نوع مكان ها بكار ميرود بايد طبق مقررات آئين نامه مواد قابل اشتعال و انفجار فصل حرارت باشد.
بخش چهارم - كنترل نفوذ الكتريسيته بزمين
ماده 121 - وسائل حفاظت در مقابل اضافه بار و اتصال كوتاه ( مانند فيوز - كليد خودكار وغيره) بايد با وسايل خودكار ديگري براي جلوگيري از نفوذ غير عادي الكتريسيته بزمين مجهز گردد تا در صورتي كه مقدار نفوذ الكتريسيته بزمين از ده درصد حساسيت وسيله حفاظت تجاوز كرد بتواند تمام مدار يا قسمت معيوب آن را از شبكه قطع نمايد.
بخش پنجم - ادوات الكتريكي قابل حما
ماده 122 - ادوات الكتريكي قابل حمل نبايد در محيط خطر مورد استفاده قرار گيرد.
بخش ششم - الكتريسيته ساكن
ماده 123 - در محيطهاي مشمول اين فصل بايد احتياطها و پيش گيريهاي لازم در مقابل الكتريسيته ساكن طبق مواد فصل پنجم اين آئين نامه بعمل آورد.
ماده 124 - در كارخانه ها و موسساتيكه گرد آلومينيوم يا مانيزيوم موجود است تمام اشخاص بايد كفشهاي ضدالكتريسيته ساكن بپوشند.
فصل هشتم بخش اول - پيشگيريهاي عمومي
ماده 125 - در كارگاهها و محيطهائيكه موادي از قبيل آرد - غله - ادويه - نشاسته - شكر كاكائو و نظاير آن كه غبارهاي قابل اشتعال ايجاد مينمايد تهيه مصرف يا انباشته ميشود بايد مقررات زير رعايت گردد.
الف - موتورهاي الكتريكي و مولدهاي برق داراي محفظه هاي خاصي باشد كه غبار در آنها نفوذ نكند و بيخطر بودن آنها مورد تاييد مقامات صلاحيتدار واقع شده باشد و يا در مكانهائيكه غبار نميتواند در آ، نفوذ نمايد و بوسيله هواي پاك تهويه ميشود نصب شده باشد.
ب - اگر وسائل كنترول موتورها از نوعي باشد كه موتور را از دور كنترل كند اتصاليهاي كليد كنترل بايد
1 - يا از نوعي باشد كه غبار در آن نفوذ نكند
2 - يا در اطاقهاي جداگانه اي كه غبار در آن نفوذ نميكند نصب گردد.
ج- ساختمان تمام ادوات و آلات الكتريكي بايد طوري باشد كه حرارت هيچيك از قسمتهاي خارجي آنها كه ممكن است بغبار آلوده شود بدرجه اشتعال غبار نرسد.
بخش دوم - فيوزها
126 - فيوزها بايد در خارج از محيط خطر قرار داده شود هر جا كه اين عمل امكان نداشته باشد بايد فيوزها را در محفظه اي نصب نمود كه غبار در آن نفوذ نكند و سرپوش آن را قبل از قطع مدار الكتريكي نتوان باز كرد.
بخش سوم - روشنائي مصنوعي
ماده 127 - روشنائي مصنوعي داخل انبارها و آلات نقاله و بالابرها يا ساختمانها و وسائل مشابه كه در توليد يا استعمال مواد مولد غبار آلي قابل اشتعال مورد استفاده قرار ميگيرد بايد بوسيله لامپهاي محفوظ در حبابهاي هاي غيرقابل نفوذ تامين شود و اين حبابها بايد
الف - در مقابل آسيبهاي مكانيكي بطرز مناسبي محافظت شده باشد.
ب - در داخل ديوار يا سقف طوري گذاشته شود كه از آنها برآمدگي نداشته باشد.
ج - بوسيله كليدي كه غبار در آن نفوذ نميكند از خارج قطع و وصل شود

فصل نهم - وسائل و ماشينهاي برقي قابل حمل
128 -دسته وسائل و ماشينهاي برقي قابل حمل بايد از مواد عايق ساخته شده يا داراي روپوش عايق باشد.
ماده 129 - وسائل و ماشينهاي برقي قابل حمل بايد با كليدهائي كه روي سيم فاز قرار گرفته و در بدنه يا دسته آنها كار گذاشته شده مجهز بوده و داراي خصوصيات زير باشد.
الف - بايد تحت فشار فنري قرار گيرد بطوريكه فقط كارگر بروي اهرم كليد فشار ميدهد مدار الكتريكي وصل بوده و با برداشتن دست از روي اهرم جريان برق قطع گردد.
ب - جاي كليد طوري انتخاب شده باشد كه خطر بكار افتادن اتفاقي وسائل و ماشين هاي برقي مزبور هنگاميكه در محلي قرار داده ميشود يا از آنها استفاده نميگردد بحداقل ممكنه برسد.
ماده 130 - در موارديكه وسائل و ماشينهاي برقي دستي قابل حمل ضمن بناي ساختمانها يا در فضاي آزاد مشابه آن بكار برده ميشود خطر معيوب شدن عايق ابراز و سيم اتصال زمين وجود داشته باشد ولتاژ متناوب منبع جريان اين وسائل نبايد از 110 ولت تجاوز نمايد.
ماده 131 - در موارديكه براي تقليل ولتاژ شبكه بمقدار توصيه شده در بند بالا ترانسفورماتور استفاده ميشود ترانسفورماتور بايد داراي دو سيم پيچي مجزي باشد و از نقطه وسط سيم پيچي دوم سيمي خارج شده باشد كه در موقع كار اين سيم بزمين اتصال داده شود.
ماده 132 - در جائيكه كاهش ولتاژ متناوب بمقدار كمتر از 110 ولت مقدور نباشد بايد احتياطهاي زير را بعمل آورد.
الف - ترانسفورماتور مجزائي يا نسبت تبديل يك بيك شبكه اصلي و ابزارهاي دستي برقي حمل قرار داده شود تا مدار دوم احتياج باتصال زمين نداشته باشد.
ب - اتصال زمين بايستي وسيله يك مدار فرعي بنحوي كنترل شود كه در صورت قطع اتصال زمين وسيله كنترل مزبور مدار اصلي تغذيه ابزار دستي را قطع نمايد.
ج - وسائل كنترل پيوستگي سيم اتصال زمين بايد طوري پيش بيني شده باشد تا بكارگران امكان دهد كه خود آنها هر موقع كه خواسته باشند بتوانند پيوستگي زمين را بسهولت آزمايش نمايند.
ماده 133 - موتورها و هاديها - كابلهاي اتصالي و دو شاخه ابزارهاي برقي قابل حمل بايد داراي خصوصيات و شرايط كلي گفته شده در فصول مربوطه اين آئين نامه باشند.
ماده 134 - ابزارهاي الكتريكي دستي قابل حمل بايد بوسيله دو شاخه و پريزي كه داراي اتصال اضافي براي سيم اتصالي بزمين است بشبكه وصل شود.
ماده 135 - در موارديكه شدت جريان زياد باشد پريز بايد بوسيله كليديكه در خود آن نصب شده كنترل شود.
ماده 136 - براي اجتناب از طولاني شدن كابل هاي اتصالي ابزارهاي الكتريكي قابل حمل بايد محل نصب پريزهاي ثابت نزديك محل كار باشد.
ماده 137 - هر جا كه امكان پذير باشد كابلهاي اتصالي ابزارهاي الكتريكي دستي قابل حمل را بايد در ارتفاعي آويخت كه اشخاص بتوانند آزادانه از زير آنها عبور نمايند.
ماده 138 - ابزارهاي الكتريكي قابل حمل معلق در فضا بوسيله فنر طناب يا زنجير وزنه داري نگهداري شود.
ماده 139 - براي نقل مكان ابزارهاي الكتريكي قابل حمل سنگين بايد كمربند يا حمايل مخصوص جهت كارگران پيش بيني شده باشد و از اين كمربند يا حمايل نبايد براي نگهداشتن آن ابزارها در موقع كار استفاده كرد.
ماده 140 - كارگراني كه با ابزارهاي الكتريكي قابل حمل كار ميكنند بايد از پوشيدن لباس هاي گشاد با گوشه هاي آزاد و دستكشهاي غيرلاستيكي اجتناب نمايند.
فصل دهم
تعميرات الكتريكي
ماده 141 - مادام كه اطمينان حاصل نشده است مدار الكتريكي برق دار نيست تعميرات روي آن اكيدا ممنوع است.
ماده 142 - به استثناي موارد فوق العاده ضروري هرگز نبايد بتعمير مدارهاي الكتريكي برق دار پرداخت.
ماده 143 - تعميركاري قسمتهاي برق دار مدارهاي الكتريكي بايد منحصرا در موارد زير انجام گيرد.
الف - بدستور شخص فني مسئول
ب- تحت نظارت مستقيم دائمي شخص فني كه با دستگاه تحت تعمير و كاريكه بايد انجام بگيرد و همچنين خطرات احتمالي ناشي از آن آشنائي كامل داشته باشد و بتواند تمام اقدامات لازم براي جلوگيري از حوادث ضمن كار را فورا بعمل آورد.
ماده 144 - شخص فني مسئول قبل از آنكه اجازه كاركردن با هر نوع مدار الكتريكي و ماشين با دستگاه الكتريكي را بدهد بايد يقين حاصل كند كه :
الف - مدار يا ماشين يا دستگاه الكتريكي مورد نظر از منبع برق كاملا قطع شده است.
ب- كليدها يا كليدهاي خودكاري كه مدار يا ماشين يا دستگاه الكتريكي را كنترل مينمايد در وضع قطع بطور مطمئن قفل شده است.
ج - اقدامات ديگري كه در هر مورد خاص براي جلوگيري از استقرار مجدد جريان قبل از اتمام تعمير و دور شدن تعميركاران ضروري باشد بعمل آمده است.
ماده 145 - پس از تعميرات بايد فقط بدستور صريح شخص فني صلاحيتدار برق مجددا وصل شود.
ماده 146 - در موقع تعمير مدارهاي الكتريكي - كابلها يا سيمهاي هوائي انتقال قدرت كه احتمال دارد از جهات مختلف تغذيه شوند بايد هر دو طرف قسمتي از آن مدار يا كابل يا سيم هوائي را بطور مطمئني از منبع قدرت قطع نمود.
ماده 147 - طرفين قسمتي از سيم هاي هوائي را كه بايد تعمير شود علاوه بر قطع نمودن از منبع قدرت بايد در صورت لزوم بزمين وصل كرد.
ماده 148 - تمام تعميركاران هنگام بالارفتن از تيرهاي سيم هوائي بايد كمربند اطمينان با استحكام كافي طبق مقررات آئين نامه وسائل حفاظت انفرادي داشته باشند و مورد استفاده قرار دهند.
ماده 149 - تمام ابزارهائي كه براي تعمير تاسيسات الكتريكي بكار برده ميشود مانند ابندست آچارپيچ گوشتي و فيوزكش و نظائر آن بايد
الف - ديته عايق قوي و محكم داشته باشند.
ب - براي كار مورد نظر مناسب باشند
ماده 150 - تعميركاراني كه با دستگاههاي الكتريكي كار ميكنند بايد علاوه بر استفاده از ابزارهاي عايق بندي شده در صورت لزوم نكات حفاظتي زير را رعايت نمايند.
الف - دستكشهاي لاستيكي محكمي مطابق با مقررات آئين نامه وسائل حفاظت انفرادي بدست كرده و روي آنها دستكش چرمي محكم ديگري بدون دكمه هاي فلزي بپوشند.
ب - هنگام كار روي چهارپايه و سكوها و يا فرشهائيكه كاملا از زمين عايق شده باشند بايستند.
ماده 151 - قبل از تعويض فيوزهاي معيوب مدارهاي الكتريكي بايد آن مدارها را از منبع انرژي قطع كرد اگر اين عمل امكان پذير نباشد كارگريكه فيوز را عوض ميكند بايد صورت و چشمهاي خود را كاملا محافظت نمايد.
ماده 152 - هنگام دست زدن به فيوزهاي مدار برق دار كارگرانيكه بايد نكات زير را رعايت نمايند.
الف - از ابزارهاي مناسب و مخصوص كشيدن فيوز ( مانند فيوزكش) استفاده كنند.
ب- روي چهارپايه ها يا فرشهاي عايق خشك بايستند.
ماده 153 - تمام تعميركاران برق بايد:
الف - تعليمات كافي مربوط بتنفس مصنوعي و كمكهاي اوليه را ديده باشند.
ب- تحت نظر مربي كاملا واردي منظما بتمرين تنفس مصنوعي و كمكهاي اوليه بپردازند
ماده 154 - هرگاه هنگام كاركردن در ديگهاي بخار و مخازن ساير ظروف سربسته براي روشنائي و يا نبروي محركه از برق استفاده شود.
الف - ولتاژ مدارك مربوطه نبايد از مقادير زير تجاوز كند
1 - 100 ولت براي جريان مستقيم
2 - 42 ولت ( ولتاژ موثر بين فازها) در جريان سه فازيكه نقطه صفر آن بزمين وصل شده باشد.
3 - 24 ولت در جريان يك فاز
ب- فقط كابلهاي قابل انعطاف با عايق قوي و سرپيچهاي ساخته شده از ماده عايق استعمال شود.
ج - لامپ بايد حفاظ كافي داشته باشد تا از شكستن آن جلوگيري شود.
د- كابلها با هاديهاي قابل انعطاف بايد طوري قرار گرفته باشد كه در اثر تماس با اشخاص ايجاد خطر ننمايد.
ماده 155 - مقامات صلاحيتدار مذكور در اين آئين نامه را در هر مورد وزارت كار تشخيص و تعيين خواهد نمود.
اين آئين نامه به موجب ماده 47 قانون كار مشتمل بر 155 ماده و 14 تعريف كه در مقدمه آئين نامه درج شده و در نود و دومين جلسه مورخه 2/7/41 شوراي عالي حفاظت فني مطرح و بتصويب نهائي رسيده و قابل اجرا است.

5176 :شماره انتشار آيين نامه :نوع قانون
1341/08/27 :تاريخ ابلاغ 1341/07/02 :تاريخ تصويب
:موضوع :دستگاه اجرايي


Copyright © 2003 Tehran Justice Administration. All rights reserved.


صفحه اصلي

بانك قوانين كشور

بانك مقالات حقوقي

فرم درخواست

درباره

ارتباط با ما

دادگستري استان تهران