اساسنامه ديوان بين المللي دادگستري

ماده 1- ديوان بين المللي دادگستري كه به موجب منشور ملل متحد بعنوان ركن مهم قضائي سازمان تأسيس شده بر طبق مقررات اين اساسنامه تشكيل يافته و انجام وظيفه خواهد نمود .
فصل اول ـ در تشكيل ديوان
ماده 2- ديوان بين الملي دادگستري عبارت است از يك هيئت قضات مستقل كه بدون توجه به مليت آنها از ميان كساني انتخاب ميگردند كه عالي ترين مقام اخلاقي را دارا بوده و هر يك واجد شرايطي باشند كه براي انجام مشاغل عالي قضائي در كشور خود لازم مي باشند و يا از جمله متبحرين در علم حقوق باشند كه تخصص آنها در حقوق بين المللي شهرت بسزائي دارد .
ماده 3-1- ديوان مزبور مركب است از پانزده عضو بدون اينكه در ميان آنها بيش از يك نفر تبعه همان دولت باشد .
2- در اين مورد كسي كه ممكن است بتعه بيش از يك دولت محسوب گردد تبعه كشوري محسوب خواهد شد كه معمولا در آنجا حقوق مدني و سياسي خود را به موقع اجرا ميگذارد .
ماده 4-1- اعضاء ديوان بين المللي دادگستري را مجمع عمومي و شوراي امنيت از ميان صورت اشخاصي كه بوسيله دستجات ملي مربوط بديوان دائمي داوري پيشنهاد ميگردند بر طبق مقررات زير انتخاب مينمايند .
2- د رمورد اعضاء ملل متحد كه در ديوان ائميداوري نماينده ندارند داوطلبان بوسيله دستجات ملي پيشنهاد خواهندشد كه دولتهاي آن اعضاء براي اين منظور و بر طبق شرايطي كه به موجب ماده 44 قرار داد لاهه مورخ 1907 راجع به تسويه مسالمت آميز اختلافات بين المللي براي اعضاء ديوان دائمي داوري مقرر است معين مي نمايند .
ماده 5-1- سه ماه قبل از تاريخ انتخابات رئيس كل دبير خانه ملل متحد اعضاء ديوان دائمي داوري را كه بتعه دولتهاي امضاء كننده اين اساسنامه مي باشند و همچنين اعضاء دستجات ملي را كه بر طبق فقره دوم ماده 4 معين شده اند كتبا" دعوت مينمايد تا د ر مدت معيني به معرفي اشخاصي كه موقعيت اشغال مقام عضويت ديوان بين المللي دادگستري را حائز مي باشند مبادرت كنند .
2- هيچ دسته اي نمي تواند در هيچ مورد بيش از چهار نفر كه منتها دو نفر آنها از مليت خود ان دسته باشد معرفي كند و در هيچ موقع ممكن نيست بيش از دو برابر عده جاهاي خالي پيشنهاد نمود .
ماده 6- بهر دسته ملي توصيه ميشود كه قبل از اقدام به تعيين داوطلبان از عاليترين ديوانقضايئ و از دانشكده هاي حقوق و فرهنگستان هاي ملي و شعبات ملي فرهنگستانهاي بين المللي كه مخصوص مطالعات د رعلم حقوق مي باشند استشاره نمايد .
ماده 7-1- رئيس كل دبير خانه صورتي از اسامي كساني را كه باين طريق معرفي شده اند به ترتيب حروف تهجي تنظيم مينمايد فقط اين اشخاص قابل انتخاب خواهند بودمگر در مورديكه به موجب فقره دوم از ماده 12 پيش بيني شده است .
2- رئيس كل دبير خانه اينصورت را باطلاع مجمع عمومي وشوراي امنيت ميرساند .
ماده 8- مجمع عمومي و شوراي امنيت هر يك مستقلا اعضاء ديوان را انتخاب مينمايند .
ماده 9- در هر انتخاب ، انتخاب كنندگان بايد در مد نظر بگيرند كه اشخاصي كه براي عضويت ديوان بين المللي دادگستري معين مي شوند نه فقط بايد شخصا" داراي شرايط مقرر باشند بلكه مجموعا" بتوانند نماينده اقسام بزرگ تمدنها و مهمترين اسلوب هاي قضائي جهان نيز باشند .
ماده 10-1- كساني منتخب محسوب ميگردند كه هم د رمجمع عمومي و هم در شوراي امنيت داراي اكثريت تام بوده اند .
2- در رأي شوراي امنيت خواه براي انتخاب قضات و خواه براي تعيين اعضاء كميسيون مقرر در ماده 12 هيچ فرقي بين اعضاي دائم و غير دائم شوراي امنيت گذاشته نخواهد شد .
3 - هرگاه آراء مجمع عمومي و شوراي امنيت به بيش از يكنفر از اتباع يك دولت داده شود فقط مسن ترين آنها انتخاب ميگردد.
ماده 11- هرگاه پس از جلسه اول انتخابات باز صندليهاي خالي باقي بماند بطريق مذكور فوق به انتخا بات دوم و در صورت لزوم بانتخابات سوم نيز مبادرت ميگردد.
ماده 12-1- هرگاه پس از سومين جلسه انتخابات باز صندلي خالي بماند ممكن است د رهر موقع خواه به در خواست مجمع عمومي و خواه به درخواست شوراي امنيت كميسيون ميانجي مركب از شش عضو كه سه نفر از آنها را مجمع عمومي و سه نفر ديگر را شوراي امنيت معين ميكند تشكيل شود تا براي هر صندلي خالي اسم يكنفر را به اكثريت تام معين و آن را به منظور انتخاب جداگانه به مجمع عمومي و بشوراي امنيت پيشنهاد كند .
2- كميسيون ميانجي مي تواند اسم هر شخصي را كه داراي شرايط مقرر بوده وحائز اتفاق آراء اعضاء كميسيون باشد در صورت اسامي خود منظور دارد ولو اينكه اسم آن شخص در صورت امسامي اشخاصي كه به موجب ماده هفت معرفي شده موجود نباشد .
3 - هرگاه كميسيون ميانجي تشخيص دهد كه نمي تواند به تامين انتخاب موفق گردد اعضاء ديوان بين المللي دادگستري كه قبلا معين شده اند جاهاي خالي را در مدتيكه از طرف شوراي امنيت معين ميشود از ميان اشخاصي كه در مجمع عمومي و در شوراي امنيت داراي رأي بوده اند پر مي كنند .
4 - هر گاه آراء قضات متساويا " تقسيم شود رأي مسن ترين آن ها قاطع خواهد بود .
ماده 13-1- اعضاء ديوان بين المللي دادگستري براي مدت 9 سال انتخاب شده و قابل تجديد انتخاب نيز خواهند بود معذلك د ر مورد قضاتيكه در انتخاب اولي اعضاء ديوان معين ميگردند مأموريت 5 نفر از آن ها در انقضاي 3 سال و مأموريت پنج نفر ديگر در آخر شش سا ل خاتمه پذير مي شود .
1 - قضاتي را كه مأموريت آن ها بايد در دوره اولي سه ساله و شش ساله خاتمه يابد رئيس كل دبير خانه فورا" پس از ختم اولين انتخابات بوسيله قرعه معين ميكند .
2 - اعضاء ديوان مادام كه جانشين آن ها معين نشده است در شغل خود باقي خواهند بود و پس از تعيين جانشين نيز بكار هائيكه قبلا" به آنها رجوع شده است رسيدگي خواهند كرد .
3 - در صورت استعفاي يكي از اعضاء ديوان بين المللي دادگستري آن استعفا بر ئيس ديوان مزبور داده ميشود تا بر ئيس كل دبيرخانه ابلاغ گردد به محض اين ابلاغ صندلي عضو مستعفي خالي مي شود .
ماده 14- پر كردن صندليهاي خالي با قيد رعايت ترتيب ذيل بهمان طريقي بعمل ميايد كه براي انتخابات اولي مقرر است رئيس كل دبير خانه بايد ظرف يكماه از تاريخ خالي شدن صندلي دعوتي را كه موجب ماده 5 مقرر شده بعمل آورد و تاريخ انتخابات بوسيله شوراي امنيت معين خواهد شد .
ماده 15- مدت مأموريت عضو منتخب بجاي عضو ديگري كه هنوز مدت مأموريت اوتمام نشده است همان بقيه مدت سلف او خواهد بود .
ماده 16- 1- اعضاء ديوان نميتوانند هيچ مأموريت سياسي يا اداري بعهده بگيرند و يا به شغلي مشتغل گردند كه جنبه حرفه اي داشته باشد .
2 - در صورت ترديد حكم ديوان قطعي است .
ماده 17-1- اعضاء ديوان نمي توانند در هيچ كاري سمت نمايندگي يا مشاوري و يا وكالت داشته باشند .
2- انها نميتوانند د رتسويه هيچ كاري كه سابقا" در آن كار بسمت نمايندگي يا مشاوري و يا وكالت يكي از طرفين و يا بسمت
عضو يت يك محكمه ملي و يا بين المللي و يا يك هيئت تحقيقي و يا بهر عنوان ديگري مداخله داشته اند شركت كنند .
3 - در صورت ترديد حكم ديوان قاطع خواهد بود .
ماده 18-1- اعضاء ديوان را نمي توان از شغل خود منفصل نمود مگر در صورتي كه ساير اعضاء متفقا" راي دهند كه ديگر آن عضو واجد شرايط مقرر نمي باشد .
2 - دفتر دار ديوان مراتب را رسما" برئيس كل دبير خانه اطلاع ميدهد .
3 - بمحض اين ابلاغ صندلي عضو منفصل خالي محسوب ميشود .
ماده 19- اعضاء ديوان در اجراء وظايف خود داراي مزايا و مصونيت هاي سياسي خواهندبود .
ماده 20- هر عضو ديوان بايد قبل از تصدي شغل خود در جلسه علني رسما" تعهد نمايد كه مشاغل خود را در كمال بيطرفي و از روي نهايت وجدان انجام خواهد داد .
ماده 21-1- ديوان بين المللي دادگستري رئيس و نايب رئيس خود را براي مدت سه سال معين مي نمايد تجديد انتخاب آن ها جايز است .
2 - ديوان دفتر دارو هر كارمند ديگري را كه لازم باشد معين مينمايد .
ماده 22-1- مقر ديوان بين المللي دادگستري در لاهه خواهد بود معذلك ديوان مزبور ميتواند در صورتي كه مناسب بداند در جاي ديگر منعقد گشته و اجراي وظيفه نمايد .
2 - رئي و دفتر دار ديوان در مقر ديوان مقيم خواهند بود.
ماده 23-1- ديوان بين المللي دادگستري هميشه د رحال اشتغال خواهدبود مگر هنگام تعطيلات قضايي كه اوقات و مدت آنرا خود ديوان معين مينمايد .
2- اعضاء ديوان حق گرفتن مرخصي هاي مرتب دارند تاريخ و مدت اين مرخصي ها را خود ديوان با در نظر گرفتن مسافت بين لاهه و خانه اصلي اعضاء معين خواهدنمود .
3- جزء در موارد مرخصي و يا عدم امكان حضور بعلت نا خوشي يا بهر علت مهم ديگري كه صحت آنرا رئيس ديوان تشخيص ميدهد اعضاء ديوان بين المللي دادگستري بايد هميشه تحت اختيار ديوان مزبور باشند .
ماده 24-1- هرگاه نظر بعلت خاصي يكي از اعضاء ديوان تشخيص دهد كه نبايد در رسيدگي بيك كار معيني شركت نمايد مراتب را باطلاع رئيس ميرساند .
2- هرگاه در چنين مواردي بين رئيس و عضو ديوان اختلاف نظر باشد رأي خود ديوان قاطع خواهد بود .
ماده 25-1- ديوان بين المللي دادگستري بايد اختيارات خود را در جلسه علني انجام دهد مگر اينكه به موجب اين اساسنامه استثناي صريح شده باشد .
2- با قيد اينكه عده قضات حاضر براي تشكيل ديوان بين المللي دادگستري به كمتر از دوازده نرسد نظامنامه ديوان مزبور ميتواند مقرر دارد كه يك يا چندنفر از قضاة بنوبت و بر حسب اوضاع ممكنست از شركت در جلسات معاف گردند .
3- براي اينكه ديوان بتواند تشكيل گردد حدنصاب نه نفر كافي خواهد بود .
ماده 26-1- ديوان بين المللي دادگستري ميتواند در هر موقع بنا به تشخيص خود يك يا چند شعبه كه لااقل مركب از سه نفر باشد تشكيل دهد تا بدعاوي از يك طبقه معين مثلا بدعاوي راجع بكار و يا راجع به ترانزيت و ارتباطات رسيدگي نمايد .
2- ديوان مزبور مي تواند در هرموقع براي رسيدگي بيك كار معين شعبه اي تشكيل دهد عده قضات اين شعبه را خود ديوان با رضايت طرفين دعوي معين مي نمايد .
3- شعبه هاي مذكور در اين ماده در صورتي كه طرفين تقاضا نمايند حكم خواهند داد .
ماده 27- هر حكمي كه بوسيله شعبه هاي مذكور در ماده 26و29 داده شود به منزله حكمي خواهد بود كه خود ديوان داده باشد.
ماده 28- شعبه هاي مذكور در ماده 26و29 مي توانند با رضايت طرفين در خارج از لاهه منعقد گشته و اجراي وظيفه نمايند .
ماده 29- به منظور پيشرفت سريع امور همه ساله ديوان بين المللي دادگستري يك شعبه مركب از پنج قاضي تشكيل خواهد داد تا در صورت در خواست طرفين رسيدگي اختصاري نمايد بعلاوه دو نفر قاضي نيز معين خواهند شد تا جاي هر قاضي را كه نتواند در محاكمه شركت كند بگيرند :
ماده 30-1- ديوان بين المللي دادگستري به موجب آئين نامه طرز انجام وظايف و اختيارات و مخصوصا" آئين دادرسي خود را معين مينمايد .
2- آئين نامه ديوان مزبور ميتواند وجود معاونيني را پيش بيني نمايد كه در خود ديوان يا در شعبه هاي آن بدون داشتن حق رأي حضور بهم رسانند .
ماده 31-1- قضاتيكه مليت هريك از طرفين دعوي را دارند حق خواهند داشت در رسيدگي بدعوائي كه درديوان بين المللي دادگستري مطرح است شركت نمايند .
2- اگر در ديوان مزبور يك قاضي از مليت يكي از اطراف دعوي باشد هر طرف ديگر مي تواند شخصي را بانتخاب خود معين نمايد تا بعنوان قاضي شركت در محاكمه كند .
اين شخص بايد حتي الامكان از ميان كساني انتخاب گردد كه بر طبق ماده 4و5 معرفي شده اند .
3- هرگاه درميان قضات ديوان هيچكس از مليت اطراف دعوي وجود نداشته باشد هر يك از انها مي تواند يكنفر قاضي بطريقي كه د ر فقره پيش مذكور است معين كند .
4- مفاد اين ماده در مورد ماده 26و29 نيز رعايت خواهد شد .
در اين موارد رئيس ديوان از يك وعند الاقتضاء از 2 نفر از اعضاء دسوان كه شعبه را تشكيل ميدهند تمنا خواهدكرد كه جاي خود را به اعضائيكه مليت اطراف ذينفع را دارند واگذار كنند و اگر در ميان اعضاء عضوي از مليت اطراف دعوي نباشد و يا در صورت بودن آن عضو نتواند در محاكمه شركت كند جاي خود را به قضاتي واگذار كنند كه اطراف دعوي مخصوصا" معين كرده اند .
5- هرگاه در يك محكمه چندين طرف مشترك المنفعه باشند تمام آنها از حيث اجراي مقررات فوق درحكم يك طرف خواهند بود.
در صورت ترديد حكم ديوان قاطع است .
5- قضاتي كه بنحو مذكور در فقره 2و3و4و اين ماده معين ميشوند بايد مقررات ماده 2 فقره دوم از ماده 17 و همچنين مقررات ماده 20و24 اين اساسنامه درباره آنها رعايت گردد قضات مزبور در پايه تساوي كامل با همقطاران خود شركت در رأي خواهند داد .
ماده 32-1- اعضاء ديوان مقرري ساليانه دريافت خواهند نمود
2- برئيس ديوان فوق العاده مخصوص ساليانه پرداخت ميشود .
3 - نايب رئيس ديوان براي هر روزيكه شغل رياست را انجام ميدهد فوق العاده مخصوص دريافت خواهد داشت .
4- قضات غير از اعضاء ديوان كه به موجب ماده 31 معين ميشوند براي هر روز كه انجام وظيفه مي نمايند حق الزحمه دريافت خواهند نمود .
5- مقرري وفوق العاد و حق الزحمه هاي مذكور در فوق را مجمع عمومي معين مي نمايد ميزان آنها را نمي توان در مدت مأموريت قضات پائين آورد .
6- مقرري دفتردار را مجمع عمومي بنا به پيشنهاد ديوان معين خواهد كرد .
7- شرايطي را كه به موجب آن درباره قضات ديوان بين المللي دادگستري و دفتر دار آن مبلغي بعنوان وظيفه بر قرار ميگرد د و همچنين شرايطي را كه بر طبق آن بايد مختارج سفر قضات و دفتر داري بآنها مسترد گردد آئين نامه اي معين خواهد نمود كه بتصويب مجمع عمومي ميرسد .
8- مقرري و فوق العاده و حق الزحمه ها از هر ماليات معاف مي باشند .
ماده 33- مخارج ديوان بين المللي دادگستري به نحويكه از طرف مجمع عمومي معين ميشود بعهده ملل متحد خواهد بود .
فصل دوم
در صلاحيت ديوان بين المللي دادگستري
ماده 34-1- فقط دولتها مي توانند به ديوان بين المللي دادگستري رجوع كنند .
2- ديوان مزبور مي تواند بر طبق شرايط مقرر در ائين نامه خود د رمورد دعاوي كه بديوان رجو ع شده است از مؤسسه هاي بين المللي عمومي اطلاعات بخواهد و نيز اطلاعاتي را كه اين مؤسسات مبتكرا" به ديوان ميدهد دريافت خواهد داشت.
3- هر گاه در ضمن دعوائي كه به ديوان رجوع گرديده تفسير سند تأسيس يك مؤسسه بين المللي عمومي و يا تفسير قرار داد بين المللي كه به موجب آن سند قبول شده است مطرح مباحثه گردد دفتر ديوان بايد مراتب را باتمام قسمتهاي كتبي محاكمه باطلاع آن موسسه برساند .
ماده 35-1- دولت هاي امضاء كننده اين اساسنامه حق رجوع به ديوان بين المللي دادگستري دارند .
2- شرايطي كه به موجب آن ساير دولتها مي توانند با رعايت مقررات خاص عهدنامه هاي جاري به ديوان مزبور رجوع كنند از طرف شوراي امنيت معين خواهد شد بدون اينكه در هيچ مورد درآن شرايط براي اطراف دعوي يك عدم تساوي در مقابل ديوان توليد گردد.
3- هر گاه دولتي كه عضو ملل متحد نميباشد طرف دعوي واقع گردد ديوان بين المللي دادگستري سهميه اي را كه بايد آن دولت در مخارج ديوان متحمل گردد معين خواهد نمود . معذالك اگر آن دولت در مخارج ديوان شركت داشته باشد ديگر اجراي اين حكم مورد نخواهد داشت.
ماده 36- 1- ديوان بين المللي دادگستري نسبت به كليه اموري كه اطراف دعوي باو رجوع مي كنند و همچنين نسبت بموارد خاصي كه بموجب منشور ملل متحد يا بموجب عهد نامه و قراردادهاي جاري پيش بيني شده است صلاحيت رسيدگي دارد.
2- دولتهاي امضاء كننده اين اساسنامه ميتوانند در هر موقع اعلام دارند كه قضاوت اجباري ديوان بين المللي دادگستري را نسبت به تمام اختلافاتي كه جنبه قضائي داشته و مربوط به موضوعات ذيل باشد در مقابل هر دولت ديگري كه اين تعهد را متقبل گردد بخودي خود و بدون قرارداد خاصي قبول مينمايند.
الف- تفسير يك عهدنامه.
ب- هر مسئله كه موضوع حقوق بين المللي باشد.
ج- حقيقت هر امري كه در صورت ثبوت نقض يك تعهد بين المللي محسوب مي گردد.
د- نوع و ميزان غرامتي كه بايد براي نقض يك تعهد بين المللي داده شود.
3- اعلاميه هاي مذكور در بالا ممكن است بدون هيچ قيد و يا بشرط معامله متقابله با چند دولت و يا با بعضي از آنها و يا براي مدت معيني بعمل آيد.
4- اين اعلاميه ها به رئيس كل دبيرخانه ملل متحد تسليم ميگردند و مشاراليه رونوشت آنرا به امضاء كنندگان اين اساسنامه و همچنين به دفتردار ديوان بين المللي دادگستري ارسال ميدارد .
5- اعلاميه هائيكه بموجب ماده 36 اساسنامه ديوان دائمي دادگستري بين المللي براي مدت معيني بعمل آمده و هنوز آن مدت منقضي نگشته است در روابط بين امضا كنندگان اين اساسنامه در حكم آن خواهد بود كه قضاوت اجباري بين المللي دادگستري براي بقيه مدت مذكور در آن اعلاميه ها و بر طبق مقررات آنها قبول شده است.
6- در صورت اختلاف راجع بصلاحيت ديوان حكم ديوان قاطع است.
ماده 37- هرگاه بموجب يك عهدنامه يا قراردادي كه هنوز معتبر است ارجاع اختلاف به هيئت قضائي پيش بيني شده باشد كه بايستي از طرف جامعه ملل يا ديوان دائمي دادگستري بين المللي تشكيل گردد نسبت به امضاءكنندگان اين اساسنامه آن هيئت قضاوت عبارت خواهد بود از ديوان بين المللي دادگستري .
ماده 38- 1- ديوان بين المللي دادگستري كه مأموريت دارد اختلافاتي را كه باو رجوع ميشود بر طبق حقوق بين المللي قطع و فصل نمايد موازين زير را اجرا خواهد كرد.
الف- عهدنامه هاي بين المللي را اعم از عمومي و خصوصي كه بموجب آن قواعدي معين شده است كه طرفين اختلاف آن قواعد را صريحا" شناخته اند.
ح- رسوم بين المللي را بمنزله دليل يك معمول به عمومي كه مثل يك اصل حقوقي قبول شده است.
ج- اصول عمومي حقوقي كه مقبول ملل متمدن است.
د- با رعايت حكم ماده 59 تصميمات قضائي و عقايد برجسته ترين مؤلفين ملل مختلف را بمنزله وسائل فرعي براي تعيين قواعد حقوقي.
2- مقررات اين ماده به حقي كه ديوان دادگستري بين المللي دارد و بموجب آن ميتواند در صورت تقاضاي طرفين در باره آنها بنحو تساوي بر طبق قانوني حكم دهد خللي وارد نميآورد.
فصل سوم - در آئين دادرسي
ماده 39-1- زبانهاي رسمي ديوان بين المللي دادگستري فرانسه و انگليسي است. هرگاه اطراف دعوي موافقت نمايند كه تمام جريان كار به زبان فرانسه بعمل آيد حكم نيز بزبان فرانسه امضاء خواهد شد هر گاه اطراف دعوي توافق نمايند بر اينكه تمام جريان كار به زبان انگليسي بعمل آيد حكم نيز بزبان انگليسي داده ميشود.
2- در صورت نبودن موافقتي براي تعيين زباني كه بايد استعمال شود اطراف دعوي ميتوانند در تقريرات خود هر يك از اين دو زبان را كه ترجيح ميدهند بكار برند و حكم ديوان نيز به فرانسه و انگليسي داده خواهد شد. در اينصورت خود ديوان معين ميكند كه كداميك از اين دو نص معتبر خواهد بود.
3- ديوان بدرخواست هر طرفي اجازه خواهد داد كه آن طرف زباني غير از فرانسه يا انگليسي بكار برد.
ماده40- 1- دعاوي به اقتضاء مورد يا يوسيله ابلاغ توافق اطراف دعوي و يا بوسيله دادخواستي كه بدفتردار داده ميشود به ديوان رجوع ميشوددر هر دو صورت بايد موضوع اختلاف و اطراف دعوي معين گردند.
2- دفتردار فورا" عرضحال را بهر ذينفعي ابلاغ ميكند.
3- ونيز نامبرده موضوع را بوسيله رئيس كل دبيرخانه به اطلاع اعضاء ملل متحد و همچنين به اطلاع ساير دولتهائي كه حق رجوع بديوان دارند ميرساند.
ماده41- 1- ديوان بين المللي دادگستري اختيار دارد در صورتيكه تشخيص دهد كه اوضاع و احوال آنرا ايجاب ميكند تعيين نمايد كه چه اقداماتي براي حفظ حقوق طرفين بايد موقتا" بعمل آيد.
2- تا صدور حكم قطعي تعيين اين اقدامات بايد فورا" بطرفين اختلاف و به شوراي امنيت ابلاغ گردد.
ماده42-1- نمايندگي طرفين در ديوان بين المللي دادگستري بعهده كساني است كه از طرف آنها معين ميشوند .
2- طرفين ميتوانند در محضر ديوان از مشاورين حقوقي و يا وكلاي دادگستري كمك بگيرند.
3- نمايندگان و مشاورين و وكلاي طرفين در محضر ديوان داراي مزايا و مصونيت هائي خواهندبود كه براي انجام آزادانه وظائف آنها لازم مي باشد.
ماده 43-1- آئين رسيدگي دو مرحله دارد يك كتبي و ديگري شفاهي .
2- آئين كتبي عبارت است از ابلاغ لوايح متقابل و عند الاقتضاء جواب آنها بناضي و بطرف و همچنين از ابلاغ اوراق و مدارك مربوط بدعوي .
3- ابلاغ بوسيله دفتر دار و بترتيب در مدتي كه از طرف ديوان معين مي شود بعمل ميايد .
4- رونوشت مصدق هر قسم اوراق كه يكي از طرفين ميدهد بايد به طرف ديگر ابلاغ شود .
5- آئين شفاهي عبارت است از استماع اظهارات شهود و كارشناسان و نمايندگان و مشاورين حقوق و وكلاي دعوي .
ماد ه 44-1- براي ابلاغ بهر كسي غير از نمايندگان و مشاورين و موكلاي طرفين ديوان بين الملي دادگستري بايد مستقيما" بدولتي مراجعه كند كه ابلاغ در خاك آن دولت توليد اثر خواهد كرد .
2- همين ترتيب در صورتي نيز مقرر است كه امر راجع باشد با ينكه در محل به جمع آوري هر گونه وسائل اثبات اقدام گردد.
ماده 45- رسيدگي د رتحت رياست رئيس و در صورت غيبت او تحت رياست نايب رئيس بعمل ميايد .
در صورتي كه نه رئيس باشد و نه نايب رئيس رياست بعهده قديمي ترين قاضي از ميان قضات حاضر خواهد بود .
ماده 46- جلسه رسيدگي علني است مگر اينكه خود ديوان تصميم ديگري بگيرد يا اينكه طرفين در خواست نمايند كه جلسه بدون حضور تماشاجي منعقد گردد.
ماده 47-1- در جلسه صورت جلسه اي مرتب خواهد شد كه به امضاء رئيس و دفتر دار ميرسد .
2- فقط اين صورت جلسه اعتبار سند رسمي خواهد داشت .
ماده 48- ديوان بين المللي دادگستري براي اداره كردن جريان دعوي و تعيين ترتيبات و مهلت هائي كه بايد هر يك از طرفين بر طبق آن آخرين تقاضاي خود را از ديوان بنمايند قرار هائي صادر و هر اقدامي را كه براي اقامه ادله مقتضي باشد بعمل مي آورد .
ماده 49- ديوان بين المللي دادگستري ميتواند حتي قبل از شروع به بيانات دفاعي طرفين از نمايندگان آنها بخواهد كه تمام مدارك را تقديم وكليه توضيحات خودشان را بدهند . در صورت امتناع اين نكته را ديوان مزبور منظور نظر خواهد داشت .
ماده 50- در هرموقع ديوان مي تواند يك تحقيق ويا يك كارشناسي را بهر شخص يا هيئت يا دفتر يا كميسيون و يا مؤسسه ا ي كه خودديوان انتخاب مي كند رجوع نمايد.
ماده 51- در جريان محاكمه كليه سئوالات مقتضي از شهود و كارشناسان بر طبق ترتيباتي بعمل ميايد كه ديوان بين المللي دادگستري در آئين نامه مذكور در ماده 30 مقرر خواهد داشت .
ماده 52- پس از آنكه د ر مواعد مقرر اسناد ومدارك دريافت و اظهارات شهود استماع گرديد ديوان ميتواند هر شهادت و يا مدارك جديدي را كه يكي از طرقين بخواهد بدون رضايت طرف ديگر باو بدهد رد نمايد .
ماده 53-1- اگر يكي از طرفين در جلسه رسيدگي حاضر نشود يا از ابراز دلائل خود داري نمايد طرف ديگر ميتواند از ديوان تقاضا نمايد كه بر طبق در خواست هاي او حكم بدهد .
2- قبل از اينكه ديوان اين تقاضا را بپذيرد بايد مطمئن گردد كه نه فقط بر طبق ماده 36و37 صلاحيت رسيدگي دارد بلكه در خواست هاي مزبور هم از نقطه نظر حقوقي و هم از نقطه نظر عملي صحيح و با اساس ميباشد .
ماده 54-1- وقتي كه نمايندگان و مشاورين و وكلاي طرفين تمام وسائلي را كه مفيد ميدانند تحت نظر ديوان بكار بردند رئيس ختم محاكمه را اعلام مينمايد .
2- سپس هيئت ديوان براي مشورت به اطاق مشاوره ميرود .
3 - مشاوره ديوان بايد سري بعمل آمده و سري هم بماند .
ماده 55-1- احكام ديوان باكثريت قضات حاضر صادر ميشود .
2- در صورت تساوي آراء رأي رئيس و يا كسي كه جانشين او مي باشد قاطع خواهد بود .
ماده 56-1 حكم بايد موجه باشد .
3- اسامي قضاتي كه در دادن حكم شركت كرده اند بايد در حكم قيدگردد.
ماده 57- هرگاه حكم كلا يا جزئا " به اتقاق آراء قضات صادر نشده باشد هر قاضي حق خواهد داشت شرح عقيده شخصي خود را ضميمه حكم كند.
ماده 58- حكم به امضاء رئيس و دفتردار رسيده در جلسه علني كه نمايندگان طرف حسب المقرر به انجا دعوت شده باشند خوانده مي شود .
ماده 59- احكام ديوان فقط درباره طرفين اختلاف و د ر مورد ي كه موضوع حكم بوده الزام آور است .
ماده 60- احكام ديوان قطعي و غيرقابل شكايت است در صورت اختلاف راجع به معني و در حدود حكم خود ديوان ميتواند نظر بدرخواست هر طرفي آنرا تفسير نمايد .
ماده 61-1 - تجديد نظر از حكم را نميتوان از ديوان تقاضا نموده مگر در صورت كشف يك امريكه در قضيه اثر قطعي داشته و قبل از صدور حكم خود ديوان و طرفي كه تقاضاي تجديد نظر مي نمايد از وجود آن امر اطلاع نداشته اند و از ناحيه طرف مزبور هم تقصيري براي اين عدم اطلاع نبوده است .
2- آئين تجديد نظر بر طبق حكمي شروع ميشود كه از طرف ديوان صادر شده و به موجب آن صراحتا" وجود امر جديدي را كه داراي كيفيات لازم براي امكان تجديد نظر مي باشد اشهاد كرده و از اين حيث د ر خواست تجديد نظر را قابل قبول اعلام ميدارد
3- ديوان مي تواند شروع آئين تجديد نظر را باجراي قبلي حكم متوقف سازد .
4- در خواست تجديد نظر بايد منتها در ظرف 6 ماه از تاريخ كشف امر جديد بعمل آيد .
5- پس از انقضاي ده سال از تاريخ حكم هيچ در خواست تجديد نظر امكان پذير نخواهد بود .
ماده 62-1- هر گاه دولتي تشخيص دهد كه در مورد اختلافي براي ا و يك منفعثي كه جنبه قضائي دارد مورد بحث ميباشد ميتواند براي ورود بعنوان سوم شخص بديوان عرضحال بدهد .
4- در مورد اين تقاضا رأي ديوان قاطع است .
ماده 63-1- هرگاه امر مربوط به تفسير قرار دادي باشد كه در آن قرار داد دولتهاي ديگر غير از اطراف اختلاف شركت داشته اند دفتردار بايد بدون در نگ مراتب را باطلاع آن دولتها برساند .
2- هر يك از آنها حق دارد كه وارد محاكمه شود و در صورت اعمال اين حق تفسيري كه به موجب حكم ديوان بعمل ميايد در باره او نيز الزام آور خواهد بود .
ماده 64- هر يك از اطراف دعوي مخارج محاكمه مربوط بخود را منحصل خواهد شد مگر اينكه ديوان ترتيب ديگري مقرر دارد.
فصل چهارم ـ در آراء مشورتي
ماده 65-1- ديوان ميتواند در مورد هر مسئله قضائي به تقاضاي هر بنگاه يا مؤسسه اي كه منشور ملل متحد باو اجازه چنين تقاضا را ميدهد و يا بر طبق مقررات آن منشور مي تواند اين اقدام را بعمل آورد رأي مشورتي بدهد .
2- مسائلي كه د رمورد آن رأي مشورتي ديوان خواسته ميشود بايد ضمن عرضحال كتبي بيان و در عرضحال مزبور آن مسائل بايد با عبارات صريح شرح داده شود هر قسم مداركي كه ممكن است موجب روشن كردن مسئله باشد بعرضحال ضميمه ميگردد.
ماده 66-1- دفتر دار فورا" عرضحالي راكه موجب آن درخواست راي مشورتي ميشود به تمام دولتهائي كه حق اقامه دعوي در ديوان دارند ابلاغ مي نمايند .
2- بعلاوه دفتردار بايد به موجب ابلاغ مخصوص و مستقيم بهر دولتي كه حق اقامه دعوي در ديوان دارد و بهر مؤسسه اي كه بتشخيص ديوان و يا رئيس آن در صورتي كه ديوان داير نباشد مي تواند در مورد مسئله موضوع رأي مشورتي معلوماتي بدهد اطلاع دهد كه ديوان حاضراست در موعدي كه رئيس معين مي نمايد لوايح كتبي دريافت و يا بيانات شفاهي آنها را در جلسه علني كه براي اين منظور تشكيل مييابد استماع كند .
3- هرگاه يكي از اين دولتها كه ابلاغ مخصوص منظور در فقره دوم اين ماده نسبت باو بعمل نيامده است بدادن لايحه كتبي و يا به بيان توضيحات شفاهي اظهار ميل كند در مورد اين تقاضا رأي ديوان قاطع خواهد بود .
4- بدولتها يا مؤسسه هائي كه لوايح كتبي يا توضيحات شفاهي داده اند اجازه داده ميشود كه لوايح و توضيحات دولتها يا موسسات ديگر را بطريق و در مدتي كه در هر مورد بخصوص از طرف ديوان و در صورت داير نبودن آن از طرف رئيس معين ميشود تحت مباحثه در اورند و براي اين منظور دفتر دار در موعد مقتضي لوايح كتبي را بدولتها و مؤسساتي كه خود آنها نيز لوايح تقديم داشته اند ارسال ميدارند .
ماده 67- ديوان رأي مشورتي خود را در جلسه علني اعلام ميدارد مراتب قبلا بر ئيس كل دبير خانه و به نمايندگان اعضاء ملل متحد و دولتهاي ديگر و به نمايندگان تأسيسات بين المللي كه مستقيما" ذينفع ميباشد اطلاع داده ميشود .
ماده 68- ديوان بايد در حين اعمال وظايف مشورتي خود مقررات اين منشور را نيز كه در مورد اختلافات مطروحه قابل اجرا ميباشد در حدوديكه آنها را در رأي مشورتي قابل اعمال بداند د رمد نظربگيرد .
فصل پنجم ـ اصلاحات
ماده 69- اصلاحات اين اساسنامه بهمان طريقي بعمل ميايد كه براي اصلاحات منشور ملل متحد مقرر است ولي مقرراتيكه مجمع عمومي بنا به توصيه شوراي امنيت براي شركت دولتهائي اتخاذ مي نمايد كه اين اساسنامه را امضاء كرده ولي عضو ملل متحد نمي باشند بايد رعايت گردد.
ماده 70- ديوان ميتواند اصلاحاتي را كه به تشخيص او لازم است در اين اساسنامه بعمل آيد بوسيله ابلاغ كتبي برئيس كل دبير خانه پيشنهاد نمايد تا طبق مقررات ماده 69 مورد رسيدگي واقع شود .