قانون معادن

شماره 2201 ـ ق 22/4/1377
حضرت حجه السلام و المسلمين جناب آقاي سيد محمد خاتمي
رياست محترم جمهوري اسلامي ايران
لايحه شماره 51299 / 17242 مورخ 24/1/1376 دولت در مورد معادن كه در جلسه علني روز يكشنبه مورخ 27/2/1377 مجلس شوراي اسلامي با اصلاحاتي تصويب و در تاريخ 23/3/1377 با اصلاح ذيل ماده 2 به تاييد مجمع تشخيص مصلحت نظام رسيده است در اجراي اصل 123 قانون اساسي به پيوست ارسال ميگردد .
رييس مجلس شوراي اسلامي ـ علي اكبر ناطق نوري
شماره 25299 29/4/1377
وزارت معادن كه در جلسه علني روز يكشنبه مورخ 27/2/1377 مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 23/3/1377 با اصلاحاتي به تاييد مجمع مصلحت نظام رسيده است و طي نامه شماره 2201 ـ ق مورخ 22/4/1377 واصل گرديده است به پيوست جهت اجرا ابلاغ مي گردد .
رييس جمهور ـ سيد محمد خاتمي

فصل اول ـ تعارف و كليات
ماده 1 ـ تعريف واژه هاي به كار رفته در اين قانون به شرح زير است :
الف ـ ماده معدني : هر ماده يا تركيب طبيعي كه به صورت جامد يا گاز يا مايع و يا محلول در آب در اثر تحولات زمين شناسي بوجود آمده است .
ب ـ كانه : مواد معدني يا كانيهاي موجود در كانسار كه داراي ارزش اقتصادي است .
پ ـ ذخيره معدني : تمركز و يا انباشت طبيعي يك يا چند ماده معدني در زير يا روي زمين و يا محلول در آب مي باشد .
ت ـ معدن : ذخيره معدني است كه بهره برداري از آن مقرون به صرفه باشد .
ث ـ اكتشاف : تجسس ارادي به منظور يافتن كانسار است كه شامل عملياتي از جمله موارد زير مي باشد :
1 ـ آثار يابي و نمونه برداري و آزمايشات كمي و كيفي .
2 ـ بررسيهاي زمين شناسي ، ژئوفيزيكي و ژئو شيميايي و مانند آنها و انجام اموري كه براي اينگونه بررسيها لازم باشد .
3 ـ حفاري روباز و زير زميني
4 ـ تعيين شكل و كيفيت و كميت ذخيره معدني و تهيه نقشه هاي مربوطه .
ج ـ پروانه اكتشافات : مجوزي است كه براي انجام عمليات اكتشافاتي مواد معدني در محدوده مشخص از طرف وزارت معادن و فلزات صادر مي شود .
چ ـ گواهي كشف : تاييديه اي است كه توسط وزارت معادن و فلزات پس از اتمام عمليات اكتشافي و كشف كانه به نام دارنده پروانه اكتشاف صادر مي شود .
ح ـ بهره برداري : مجموعه عملياتي است كه به منظور استخراج و كانه آرايي و بدست آوردن مواد معدني قابل فروش انجام مي گيرد .
خ ـ بهره بردار : شخص حقيقي يا حقوقي اعم از دولتي ، تعاوني و خصوصي است كه داراي پروانه بهره برداري از وزارت معادن و فلزات باشد .
د ـ استخراج : مجموعه عملياتي است كه به منظور جدا كردن كانه از كانسار و انتقال آن به محل انباشت مواد انجام مي گيرد .
ذ ـ اجازه برداشت : مجوزي است كه از طرف وزارت معادن و فلزات براي تامين مصالح ساختماني مورد نياز طرحهاي عمراني و برداشت واريزها و ذخاير محدود و جزيي و نيز عمليات آزمايشگاهي صادر مي شود .
ر ـ حقوق دولتي : عبارت است از درآمد دولت ناشي از استخراج ، بهره برداري و برداشت هر واحد از ماده يا مواد معدني .
ز ـ كانه آرايي : عبارت است از كليه عمليات فيزيكي ، شيميايي و يا فيريكو شيميايي را كه به منظور جدا كردن قسمتي از مواد باطله از كانه و يا تفكيك كانه ها از يكديگر انجام مي گيرد .
ژ ـ فرآوري : شامل كليه عملياتي است كه بر روي مواد خام معدني يا كانه آرايي شده آنها انجام و در نتيجه موجب توليد مواد اوليه صنعتي مي شود .
س ـ محل انباشت مواد : محلي است خارج از كارگاههاي استخراج و تونلها و چاهها كه مواد مستخرجه در آنجا انباشته مي شود .
ش ـ مواد باطله : عبارت است از موادي كه در نتيجه استخراج يا كانه آرايي از كانه جدا مي گردد .
ص ـ شن و ماسه معمولي : شن و ماسه اي است كه حاوي كانيهاي با ارزش نبوده و يا تفكيك آنها مقرون به صرفه نباشد و عمدتا در كارهاي ساختماني ، راه سازي ، بتن ريزي و نظاير آن استفاده مي گردد .
ض ـ خاك رس معمولي : خاكي است كه براي ساختن خشت و آجر معمولي ( غير نسوز ) بكار مي رود و نيز در عمليات و راه سازي و كشاورزي از آن استفاده مي شود .
ط ـ خاك صنعتي : خاكي است كه به علت داشتن خواص فيزيكي و يا شيميايي خاص مصارف صنعتي مختلف دارد .
ظ ـ سنگ لاشه و ساختماني : سنگهاي مختلف موجود در طبيعت كه حاوي كانه قابل تفكيك در شرايط كنوني نبوده و عمل آوري آن رايج و معمول و يا مقرون به صرفه نباشد و بنا به تشخيص وزارت معادن و فلزات سنگ تزئيني نيست و عموما در پي ديوار چيني ساختمانها ، راه سازي و ديوار سازي و امور نظاير آن به كار مي رود .
ع ـ سنگ تزئيني : سنگهاي متبلور و غير رسوبي ، آذرين و دگرگوني كه حاوي كانه قابل تفكيك در شرايط كنوني نبوده و عمل آوري آنها نظير برش و صيقل رايج و مقرون به صرفه باشد از قبيل مرمر ، شبه مرمر ، تراورتن ، گرانيت و امثالهم .
غ ـ پروانه بهره برداري : مجوزي است كه توسط وزارت معادن و فلزات براي بهره برداري از معادن در محدوده اي كه مشخص شده است صادر مي گردد .
ف ـ طرح بهره برداري : طرحي است كه در آن جزئيات برنامه هاي اجرائي براي بهره برداري از معدن و زمان بندي اجراي عمليات و ساير اطلاعات براساس شناسنامه معدن در نمونه فرمهاي ويژه وزارت معادن و فلزات ، توسط عاملين بهره برداري درج مي گردد .
ق ـ معادن بلامعارض : به معادني اطلاق مي شود كه فاقد بهره بردار بوده و يا واگذاري آن از نظر اين قانون منعي نداشته باشد .
ماده 2 ـ در اجراي اصول 44 و 45 قانون اساسي مسووليت اعمال حاكميت دولت بر معادن كشور و حفظ ذخاير معدني و نيز صدور اجازه فعاليتهاي معدني مقرر در اين قانون و نظارت بر امور مزبور و فراهم آوردن موجبات توسعه فعاليتهاي معدني ، دستيابي به ارزش افزوده ، مواد خام معدني ، توسعه صادرات مواد معدني با ارزش افزوده ، ايجاد اشتغال در اين بخش و نيز افزايش سهم بخش معدن در توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور به عهده وزارت معادن و فلزات مي باشد . اعمال حاكميت مذكور در اين ماده نمي تواند مانع از اعمال مالكيت اشخاص حقيقي و حقوقي در محدوده مقررات باشد .
ماده 3 ـ مواد معدني به شرح زير طبقه بندي مي شوند :
الف ـ مواد معدني طبقه يك عبارت هستند از :
سنگ آهك ، سنگ گچ ، شن و ماسه معمولي ، خاك رس معمولي ، صدف دريايي ، پوكه معدني ، نمك آبي و سنگي ، مارن ، سنگ لاشه ساختماني و نظاير آنها .
ب ـ مواد معدني طبقه دوم عبارت هستند از :
1 ـ آهن ، طلا ، كرم ، قلع ، جيوه ، سرب ، روي ، مس ، نيتان ، آنيتيموان ، موليبدن ، كبالت ، تنگستن ، كادميوم و ساير فلزات .
2 ـ نيتراتها ، فسفاتها ، براتها ، نمكهاي قليايي ، سولفوتها ، كربناتها ، كلرورها و نظاير آن .
3 ـ ميكا ، گرافيت ، تالك ، كائولن ، نسوزها ، فلداسپات ، سنگ و ماسه سيليسي ، پرليت دياتوميت ، زئوليت ، بوكسيت ، خاك سرخ ، خاك زرد ، خاكهاي صنعتي و نظاير آنها .
4 ـ سنگهاي قيمتي و نيمه قيمتي مانند الماس ، زمرد ، ياقوت ، يشم ، فيروزه ، انواع عقيق و امثال آنها .
5 ـ انواع سنگهاي ترئيني و نما .
6 ـ انواع زغال سنگ و شيلهاي غير نفتي .
7 ـ مواد معدني قابل استحصال از آبها و نيز گازهاي معدني به استثناي گازهاي هيدروكربوري .
ج ـ مواد معدني طبقه سه عبارت هستند از :
كليه هيدروكربورها به استثناي ذغال سنگ مانند : نفت خام ، گاز طبيعي ، قير ، پلمه سنگهاي نفتي ، سنگ آسفالت طبيعي و ماسه اي آغشته به نفت و امثال آنها .
قير ، پلمه سنگهاي نفتي و سنگ آسفالت طبيعي در صورتيكه مورد عمل وزارت نفت ، شركتها و واحدهاي تابعه و وابسته بهآن وزارت نباشد جزو معادن طبقه دو محسوب مي شود .
د ـ مواد معدني طبقه چهارم عبارت هستند از :
كليه مواد پرتوزا اعم از مواد معدني مرتبط با محدوده طبقات يك و دو كه در طبقه بندي فوق مشخص نشده يا مورد ترديد باشد طبقه موادي شامل چند ماده از يك طبقه و موادي از طبقه ديگر بر حسب نوع ، اهميت و ارزش اين مواد توسط وزارت معادن و فلزات تعيين مي شود .
ماده 4 ـ امور مربوط به مواد معدني طبقات يك و دو به استثناي شن و ماسه معمولي و خاك رس معمولي در چهارچوب مقررات اين قانون در حيطه وظايف وزارت معادن و فلزات مي باشد .
تبصره ـ تشخيص معمولي بودن شن و ماسه و خاك رس با وزارت معادن و فلزات است .
فصل دوم ـ اكتشاف
ماده 5 ـ اكتشاف ذخاير معدني توسط بخش هاي دولتي و تعاوني و خصوصي اعم از اشخاص حقيقي و حقوقي انجام مي شود وزارت معادن و فلزات نيز مكلف است راسا يا توسط سازمانها و شركتها و واحدهاي تابعه و يا استفاده از خدمات اشخاص حقيقي و حقوقي ذيربط واجد صلاحيت نسبت به اكتشاف و شناسايي ذخاير معدني كشور اقدام نمايد .
ماده 6 ـ اكتشاف ذخاير معدني ، منوط به صدور پروانه اكتشاف توسط وزارت معادن و فلزات است چگونگي اخذ پروانه ضوابط اكتشافي مدت اعتبار پروانه انتقال حقوق متعلق به آن پروانه و نيز ساير موارد ضروري مربوط برابر مفاد اين قانون در اجرائي اجرائي تعيين خواهدشد .
تبصره ـ اكتشاف عين بهره برداري نياز به صدور پروانه اكتشاف ندارد ليكن در صورت كشف ذخيره يا ماده معدني جديد گواهي كشف دارنده پروانه بهره برداري به ترتيب با رعايت مفاد اين قانون اصلاح يا گواهي جديد صادر خواهد شد .
ماده 7 ـ وزارت معادن و فلزات مكلف است پس از رسيدگي و تعيين عمليات اكتشافي نسبت به صدور گواهي كشف به نام دارنده پروانه اكتشاف اقدام نمايد در اين گواهي نوع يا انواع ماده معدني كشف شده كميت كيفيت حدود ، مساحت و هزينه عمليات اكتشافي بايد ذكر شود گواهي مزبور با تاييد وزارت معادن و فلزات ظرف يك سال از تاريخ صدور قابل انتقال به اشخاص ثالث خواهد بود .
تبصره 1 ـ چگونگي اجراي ماده فوق بخصوص در صورت عدم تاييد عمليات اكتشافي در اجرائي اجرائي اين قانون تعيين خواهد شد .
تبصره 2 ـ در صورت عدم دستيابي به كانه پس از انجام عمليات اكتشافي حقي براي دارنده پروانه اكتشاف ايجاد نمي شود .
ماده 8 ـ دارندگان گواهي كشف مي توانند حداكثر ظرف 1 سال پس از صدور گواهي كشف درخواست خود را براي اخذ پروانه بهره برداري معدن كشف شده تسليم وزارت معادن و فلزات نمايد عدم تسليم درخواست مزبور در مهلت مقرر موجب سلب حق اولويت ياد شده از آنان خواهد شد .
تبصره ـ در صورت عدم تسليم به موقع درخواست ياد شده هزينه هاي اكتشافي مندرج در گواهي كشف ، نوسط بهره بردار ذخيره معدني مكشوفه به دارنده گواهي مذكور به ترتيبي كه در اجرائي اجرائي اين قانون مشخص خواهد شد پرداخت ميگردد .
فصل سوم ـ بهره برداري
ماده 9 ـ بهره برداري از ذخاير معدني ، مستلزم اخذ پروانه بهره برداري از وزارت معادن و فلزات است اين پروانه براساس شناسنامه معدن و طرح بهره برداري مصوب وزارت مذكور صادر خواهد شد .
ماده 10 ـ عاملين بهره برداري از ذخاير معدني عبارتند از :
الف ـ اشخاص حقيقي و حقوقي زير با تشخيص و اجاره مستقيم وزارت معادن و فلزات .
1 ـ دارندگان گواهي كشف ، در مهلت مقرر در ماده 8 .
2 ـ واحدهاي توليد كننده مواد معدني فرآوري شده با ارزش افزوده تر تا مرحله توليد مواد اوليه صنعتي ، از معادن بلامعارض تا زماني كه به توليد ادامه مي دهند .
3 ـ واحدهاي صنعتي مصرف كننده مواد معدني از معادن بلامعارض تا زماني كه به توليد ادامه مي دهند .
4 ـ متقاضيان بهره برداري كه متخصص معدن يا زمين شناسي بوده و يا بين آنها حداقل يك نفر از متخصصين مذكور وجود داشته باشد از معادن بلامعارض تا زماني كه تركيب فوق را دارا باشد
ب ـ واحدها يا شركتهاي تابعه و وابسته به وزارت معادن و فلزات بنا به ضرورت .
واحدها و شركتهاي مذكور مي توانند با استفاده از خدمات اشخاص حقيقي و حقوقي صلاحيتدار و يا با مشاركت آنها از ذخاير معدني بهره برداري كنند .
ج ـ شركتهاي تعاوني معدني متشكل از كاركنان معادن .
تبصره 1 ـ در صورتي كه متقاضيان بهره برداري متعدد باشند و يا متقاضيان در عداد بندهاي فوق نباشند مقررات مربوط به بخش معاملات دولتي قانون محاسبات عمومي ملاك عمل مي باشند .
تبصره 2 ـ شناسنامه هر معدن در بردارنده مشخصات معدن ، كميت و كيفيت ذخيره معدني ، ارزيابي فني اقتصادي شامل نرخ بازگشت داخلي سرمايه ، الزامات اجرائي عمليات معدني ، استخراج بهينه ذخيره مزبور و رعايت اصول ايمني و حفاظت فني و ساير مواد ضروري است ذخيره معدني قطعي مندرج در شناسنامه توسط وزارت معادن و فلزات تضمين خواهد شد و به عنوان وثيقه قابل قبول مي باشد .
تبصره ـ پروانه بهره برداري سندي است رسمي لازم الاجرا ، حاوي مدت بهره برداري براساس شناسنامه معدن و طرح بهره برداري مصوب ، قابل تمديد ، قابل معامله و انتقال به اشخاص ثالث كه متضمن حق انتفاع دارنده پروانه از ذخيره معدني و نيز در بردارنده تعهدات وي در اجراي مفاد آن مي باشد . مدت هر دوره بهره برداري با توجه به موارد فوق و ذخيره موجود تا حداكثر 25 سال با حق اولويت تمديد براي دارنده پروانه تعيين مي شود .
ماده 11 ـ وزارت معادن و فلزات مكلف است صدور پروانه اكتشاف و بهره برداري از معادن به خانواده هاي شهدا و جانبازان و ايثارگران و شركتهاي تعاوني و سهامي افراد واجد شرايط محلي ، با رعايت مفاد اين قانون اولويت دهد .
ماده 12 ـ معادن بزرگ با توجه به ميزان ذخيره ، عيار ، ميزان استخراج ، ارزش ماده معدني ، ميزان سرمايه گذاري ، موقعيت جغرافيايي و ملاحظات اجتماعي و اقتصادي به پيشنهاد وزارت معادن و فلزات و تصويب هيات وزيران تشخيص داده مي شود و نحوه بهره برداري آن توسط هيات دولت تعيين مي گردد .
ماده 13 ـ وزارت معادن و فلزات مي توانند براي تامين مصالح ساختماني مورد نياز طرحهاي عمراني و نيز برداشت واريزها و ذخاير محدود كشف شده يا در صورت لزوم برداشت جزيي از يك ذخيره معدني و همچنين براي عمليات آزمايشگاهي با تخشيص خود برداشت محدود صادر نمايد .
ماده 14 ـ دارنده پروانه بهره برداري بايد درصدي از بهاي ماده معدني سر معدني مندرج در پروانه را به نرخ روز ، به عنوان حقوق دولتي ، سالانه به وزارت معادن و فلزات پرداخت نمايد وزارت مزبور ميتواند در صورت لزوم معادل بهاي آن ، ماده معدني از بهره بردار اخذ كند .
چگونگي اجراي اين ماده و نيز ضوابط تعيين درصد ياد شده با توجه به عوامل موثر در آن از جمله محل و موقعيت معدن ، وضعيت ذخيره معدني ، روش استخراج تعهدات و سود ترجيحي بهره بردار در اجرائي اجرائي اين قانون مشخص خواهد شد بديهي است كليه درآمدهاي حاصل از اجراي اين ماده به حساب خزانه منظور خواهد شد .
تبصره 1 ـ مبناي قيمت پايه ماده معدني معادني كه از طريق اعمال قانون محاسبات عمومي كشور واگذار مي شوند ميانگين حقوق دولتي معادن مشابه مجاور آنها خواهد بود .
تبصره 2 ـ حقوق دولتي براي دارندگان اجازه برداشت ميانگين حقوق دولتي معادن مجاور محل برداشت خواهد بود بررسيهاي آزمايشگاهي و كاربردي تا ميزان يك تن از پرداخت حقوق مزبور معاف خواهد بود .
تبصره 3 ـ ماخذ درآمد موضوع قسمت اخير بند الف تبصره 66 بودجه سال 1363 درصد تعيين شده در ماده فوق خواهد بود .
ماده 15 ـ مواد باطله حاصل از عمليات استخراج و بهره برداري از معادن در صورت عدم استفاده بهره بردار از آن پس از انقضاي مدت ذكر شده در پروانه يا اجازه برداشت متعلق به دولت بوده و به طريقي كه وزارت معادن و فلزات صلاح بداند ، استفاده خواهد شد .
ماده 16 ـ وزارت معادن و فلزات موظف است به منظور تشويق سرمايه گذاري براي توليد مواد معدني فرآوري شده واحدهاي مربوطه را زير پوشش نظارتي و حمايتي و هدايتي خود قرارداده و از سرمايه گذاري بخش غير دولتي در اين امور حمايت نمايد و در اين باره مطالعات امكان سنجي و تهيه طرحهاي تيپ طرحهاي تيپ انجام دهد چگونگي آن در اجرائي اجرائي مشخص خواهد شد .
ماده 17 ـ دولت موظف است به منظور توسعه فرآوري و صادرات مواد معدني با ارزش افزوده بيشتر و نيز گسترش فعاليتهاي اكتشافي و بهره برداري ، پيشنهاد وزارت معادن و فلزات در رابطه با خط مشي هاي توليدي ، بازرگاني ، مالي و پولي مرتبط را مورد بررسي قرارداده در صورت تصويب در برنامه هاي توسعه منظور نمايد و براي تحقق آن در لوايح بودجه سالانه كشور پيش بيني لازم را به عمل آورد .
تبصره ـ وزارت معادن و فلزات مكلف است گسترش فرآوري مواد معدني و صادرات آن را در اولويت برنامه هاي اجرائي خود قرار دهد.
فصل چهارم ـ مقررات عمومي
ماده 18 ـ وزارت معادن و فلزات مكلف است وضع بهره برداران فعلي را به تدريج پيش از انقضاي اعتبار مجوزهاي صادره با اين قانون تطبيق داده ، در صورت انجام تعهدات مربوط براي آنان پروانه بهره برداري جديد صادر نمايد در هر حال اقدامات ياد شده نبايد به هيچ وجه به حقوق مكتسبه بهره برداران لطمه اي وارد سازد .
ماده 19 ـ هر كس بدون اخذ پروانه اكتشاف يا بهره برداري و يا اجازه برداشت اقدام به حفاري هاي اكتشافي استخراج ، برداشت و بهره برداري مواد معدني نمايد ، متصرف در اموال عمومي و دولتي محسوب مي شود و با او برابر قوانين و مقررات مربوط رفتار خواهد شد در اين موارد ماموران انتظامي موظفند حسب درخواست وزارت معادن و فلزات بلافاصله از اينگونه عمليات جلوگيري و متهم يا متهمان را براي صدور حكم به مراجع قضايي معرفي نمايند وزارت معادن و فلزات مكلف است ضمن انجام اقدامات لازم به موقع درخواست ضرر و زيان ناشي از جرم را به مرجع قضايي مربوط تسليم نمايد .
ماده 20 ـ وزارت معادن و فلزات به دارندگان پروانه بهره برداري و اجازه برداشت كه به تعهدات خود عمل ننمايند و يا قادر به انجام آن نباشند با تعيين مهلتي متناسب اخطار خواهد نمود تا تعهد خود ايفا نمايند در صورتي كه در انقضاي مهلت مقرر اقدامي از سوي متعهد صورت نگيرد و يا اقدام انجام شده بطور كلي كافي نباشد ، ملزم به پرداخت خسارات ناشي از عدم انجام تعهدات مربوط خواهد شد و يا در نهايت فاقد صلاحيت براي ادامه عمليات مربوط شناخته ميشود انجام اين عمل در اعتبار پروانه بهره برداري و يا حقوق اشخاص ثالث تاثيري نخواهد داشت .
تبصره ـ وزارت معادن و فلزات موظف است شرايط مربوط به چگونگي جبران خسارات ناشي از عدم تعهدات موضوع اين ماده را در پروانه بهره برداري و اجازه برداشت درج نمايد .
ماده 21 ـ بهره بردار و دارنده اجازه برداشت قبلي موظف است اموال و تجهيزات مربوط به معدن را كه انتزاع آن به تشخيص كارشناسي وزارت معادن و فلزات موجب وارد آمدن لطمه و خسارت به معدن مي شود به نرخ تعيين شده براساس ارزيابي كارشناس رسمي دادگستري به قيمت روز بهره بردار جديد واگذار نمايد در صورت عدم واگذاري اموال و تجهيزات مربوط به معدن برابر شرايط ياد شده مسوول جبران خسارت وارده خواهد بود .
ماده 22 ـ چنانچه اجراي عمليات معدني در محدوده املاك داير يا مسبوق به احياي اشخاص واقع و نياز به تصرف اين املاك باشد ، مجري عمليات پس از تاييد وزير معادن و فلزات مكلف است اجاره با بها آن را بدون محاسبه ذخاير معدني واقع در آن ، برابر نظر كارشناس رسمي دادگستري به قيمت روز به صاحب ملك بپردازد و در صورت امتناع وي از دريافت آن در صندوق سازمان ثبت اسناد و املاك كشور توديع نمايد كه در اين حالت زمينه انجام عمليات معدني توسط وزارت معادن و فلزات با هماهنگي دستگاههاي مسوول فراهم خواهد شد .
تشخيص داير يا مسبوق به احيا بودن املاك و وضع مالكيت مالك يا مالكين به عهده مراجع مربوطه مي باشد .
تبصره 1 ـ در صورتي كه براي ادامه عمليات اكتشافي يا بهره برداري و استخراج معادن در خارج از املاك ياد شده نياز به حفر كانال يا تونل زير زميني باشد كه در عمق املاك مزبور قرار گيرد مشمول ماده فوق بوده در غير اين صورت تابع ملك نخواهد بود . تشخيص عمق عرفي موضوع اين تبصره با توجه به نوع كاربري اراضي منطقه عمليات معدني به عهده كارشناس رسمي دادگستري مي باشد .
تبصره 2 ـ مالك يا مالكين املاك فوق الذكر يا قايم مقام قانوني آنها در اخذ پروانه اكتشاف ذخاير سنگ لاشه ساختماني و سنگهاي تزئيني و نما واقع در عمق عرفي املاك داير يا مسبوق به احيا خود را كه به ترتيب مقرر در قسمت اخير تبصره فوق تعيين مي شود مشروط به تسليم درخواست به وزارت معادن و فلزات قبل از صدور پروانه اكتشاف براي سايرين ، نسبت به آنها حق تقدم خواهند داشت كه در اين صورت مواد مكشوفه تا عمق عرفي تبع ملك متعلق به آنان بوده ضمن معافيت از پرداخت حقوق دولتي براساس مفاد ماده 10 و بند 1 شق الف ماده مذكور با آنها رفتار خواهد شد .
تبصره 3 ـ ماموران انتظامي مكلفند در صورت ممانعت مالك از اجزاي عمليات معدني موضوع اين ماده بلافاصله به درخواست وزارت معادن و فلزات طبق مقررات موضوعه رفع ممانعت و مزاحمت نمايند .
ماده 23 ـ هرگونه اقدام در محدودهاي بهره برداري و برداشت مواد معدني توسط دستگاههاي اجرائي اعم از وزارتخانه ها ، شركتها و سازمانهاي دولتي و موسسات عمومي غير انتفاعي و نهادهاي انقلابي و واحدهاي تابعه آنها موكول به كسب مجوز از وزارت معادن و فلزات مي باشد .
ماده 24 ـ جهت تسريع در امر اكتشاف و بهره برداري از معادن دستگاههاي اجرائي مربوط مكلفند حداكثر ظرف چهار ماه نسبت به استعلام وزارت معادن و فلزات در مورد حريمهاي قانوني مربوط به آنها و مناطق موضوع بند الف ماده 3 قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست مصوب 1353 و اصلاحيه تصويب شده آن و رعايت قانون حفاظت و بهره برداري از جنگلها و مراتع كشور مصوب سال 1346 و اصلاحيه هاي بعدي آن و نيز قانون حفظ كاربري اراضي زراعي و باغها مصوب سال 1374 هنگام صدور پروانه اكتشاف و بهره برداري اعلام نظر نمايند عدم اعلام نظر در مهلت مقرر موافقت دستگاههاي مزبور براي اجراي عمليات فوق تلقي مي شود .
ماده 25 ـ چنانچه محدوده عمليات معدني در منابع ملي و طبيعي واقع باشد ، مطابق تبصره 4 ماده 3 قانون حفاظت و بهره برداري از جنگلها و مراتع كشور مصوب 1346 و اصلاحيه هاي تصويب شده آن اقدام ، لكن به جاي بهره مالكانه و حق الارض مندرج در تبصره ياد شده به ماخذ 3% حقوق دولتي موضوع ماده 14 اين قانون و تبصره هاي 1 و 2 آن به منظور بازسازي مناطق عمليات معدني ، علاوه بر حقوق دولتي مذكور توسط وزارت معادن و فلزات از بهره برداران و دارندگان اجازه برداشت دريافت و به حساب مربوطه واريز ميشود .
ماده 26 ـ محدودهاي مربوط به استخراج و انباشت و بهره برداري مواد معدني و دفع مواد زائد معادن واقع در منابع ملي كه مساحت اين محدوده ها در مجوز صادره قيد مي شود عرصه عملياتي معدن مربوطه بوده و تا پايان عمر معدن به صورت اموال عمومي در اختيار وزارت معادن و فلزات خواهد بود و هرگونه عمليات خارج از موارد مندرج در مجوزهايي صادر مي شود به منزله تصرف در اموال عمومي محسوب مي شود .
ماده 27 ـ وزارت معادن و فلزات موظف است به منظور استفاده مطلوب از خدمات متخصصان معدن و زمين شناسي و امور مربوط به آن ، اين گروه را در قالب دفاتر فني مهندسي ساماندهي كند . دولت موظف است لايحه نظام مهندسي معدن و زمين شناسي را تدوين نموده و ظرف شش ماه از تاريخ تصويب اين قانون به مجلس ارايه نمايد .
ماده 28 ـ دستگاههاي اجرائي مكلفند با توجه به موقعيت جغرافيايي معادن و لزوم توسعه بخش معدن ، مناطق محل وقوع معادن را جزو اولويت اجراي طرحها و برنامه هاي توسعه اي و اعمال نرخ هاي تعرفه اي ـ ترجيحي خود قرار دهند .
ماده 29 ـ به منظور ايجاد ثبات در محاسبات اقتصادي توليد مواد معدني ، مقرراتي كه منجر به تحميل هزينه غير مرتبط و سربار براي توليدي مواد مذكور ميشود از تاريخ تصويب اين قانون كان لم يكن تلقي ميگردد .
ماده 30 ـ مطالبات وزارت معادن و فلزات از اشخاص ، اعم از حقيقي يا حقوقي بابت حقوق دولتي ، سه درصدي بازسازي و جبران خسارت ناشي از عدم انجام تعهدات به ترتيب موضوع ماده 14 و تبصره هاي 1 و 2 آن مواد 20 و 25 اين قانون در حكم مطالبات مستند به اسناد لازم الاجرا بوده و براساس ماده 48 قانون محاسبات عمومي كشور مصوب 1/6/1366 مجلس شوراي اسلامي بر طبق مقررات اجرائي مالياتهاي مستقيم قابل وصول خواهد بود .
ضرر و زيان ناشي از ديركرد براساس جدولي خواهد بود كه به همراه اجرائي اجرائي اين قانون توسط وزارت معادن و فلزات تهيه و به تصويب هيات وزيران خواهد رسيد .
ماده 31 ـ به منظور تحقق توسعه پايدار در بخش معدن ، دولت موظف است صندوق بيمه سرمايه گذاري فعاليتهاي معدني را جهت تامين تمام يا قسمتي از خسارات احتمالي ناشي از عدم كشف كانه و سرمايه گذاريهاي موجود طبق اساسنامه اي كه به تصويب هيات وزيران خواهد رسيد در وزارت معادن و فلزات تاسيس نمايد و همه ساله در صورت لزوم اعتبار مورد نياز سهم دولت را با توجه به سياستهاي توليدي در لوايح بودجه سالانه پيشنهاد نمايد .
ماده 32 ـ وزارت معادن و فلزات مجاز است در اجراي بند 14 ماده 1 قانون تاسيس وزارت مزبور مصوب 1363 مجلس شوراي اسلامي به منظور تسريع در تحقق امر اكتشاف و شناسايي كانسارها ضرور تا ساير عمليات معدني ، شركتهاي عملياتي كه اساسنامه آنها به تصويب هيات وزيران خواهد رسيد تاسيس نمايد .
ماده 33 ـ كاركنان رسمي دولت در وزارت معادن و فلزات و شركتها و سازمانهاي تابعه دولتي در زمان اشتغال و تا يك سال بعد از قطع اشتغال نمي تواند به طور مستقيم يا غير مستقيم در معاملات و امتيازات موضوع اين قانون ذي سهم و يا ذينفع باشند در صورت تخلف به انفصال ابد از خدمات دولتي و محروميت از 5 تا 10 سال از هرگونه عقد قرار داد معدني و اخذ هرگونه مجوز عمليات معدني محكوم مي گردند .
ماده 34 ـ وزارت معادن و فلزات مكلف است در كليه معادن كشوري براي جلوگيري از تخريب و تضييع ذخاير معدني و اجراي تعهدات اكتشاف كنندگان و بهره برداران و رعايت اصول ايمني و حفاظتي كاركنان معادل طبق اجرائي اجرائي اين قانون نظارت كامل بنمايد .
ماده 35 ـ اجرائي اجرائي اين قانون توسط وزارت معادن و فلزات با هماهنگي ساير وزارتخانه ها ، سازمانها و ارگانها ذيربط در مدت سه ماه تهيه و به تصويب هيات وزيران خواهد رسيد .
ماده 36 ـ از تاريخ تصويب اين قانون ، قانون معادن و اصطلاحات بعدي آن و نيز ساير قوانين و مقررات مربوط در قسمت مغاير لغو ميگردد .
قانون فوق مشتمل بر سي و شش ماده و هفده تبصره در جلسه علني روز يكشنبه مورخ بيست و هفتم ارديبهشت ماه يكهزار و سيصد و هفتاد و هفت مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 23/3/1377 با اصلاحاتي به تاييد مجمع مصلحت نظام رسيده است .
رييس مجلس شوراي اسلامي ـ علي اكبر ناطق نوري